Prace Kulturoznawcze 27, nr 4 | Wrocław 2023 https://doi.org/10.19195/0860-6668.27.4.2 Kamil Dwornik ORCID: 0000-0001-5231-3744 Uniwersytet Warszawski Nowe święto 3 maja. Ustanowienie obchodów rocznicy zniesienia pańszczyzny przez Rusinów galicyjskich * Abstrakt: 15 maja 1848 roku w trakcie Wiosny Ludów zniesiono obowiązek wykonywania pań- szczyzny przez chłopów w Galicji. „Podarunek cesarski” wywołał głębokie zmiany społeczne i gospodarcze na wsi. Z uwagi na strukturę społeczną Rusinów galicyjskich, której podstawę sta- nowiło chłopstwo, wydarzenie to zaczęło nabierać charakteru wyzwolenia narodowego spod wła- dzy polskich feudałów. Jego pierwsza rocznica została wykorzystana przez ruskie duchowieństwo greckokatolickie do zainicjowania publicznych praktyk upamiętnienia. Zgodnie z używanym przez Cerkiew kalendarzem juliańskim rocznica wypadała w dniu 3 maja, stąd nowa uroczystość zyskała miano „święta 3 maja”. W 1849 roku zorganizowano pierwsze obchody, w trakcie których Naczelna Rada Ruska wyraziła wdzięczność domowi panującemu, a jednocześnie przeprowadziła akcję, mającą na celu narodowe uświadomienie i integrację zgromadzonych mas. Słowa-klucze: Galicja, Ukraina, pańszczyzna, tradycja wynaleziona, obrzędy komemoratywne Uwalnianie chłopów z powinności feudalnych względem szlachty było w Ga- licji procesem stopniowym i rozłożonym w czasie. Zapoczątkowały je reformy agrarne cesarza Józefa II wprowadzane w krajach Monarchii Habsburskiej w la- * W niniejszej pracy etnonim „Rusin” odnosi się do posługującej się językiem „ruskim” wschodniosłowiańskiej grupy etnicznej w przeważającej liczbie wyznania grekokatolickiego lub prawosławnego, która stanowiła liczebną większość w Galicji Wschodniej. Na przełomie XIX i XX wieku nazwa ta zaczęła być stopniowo wypierana przez etnonim „Ukrainiec”, który podkreślał jedność Rusinów galicyjskich i Ukraińców żyjących na Ukrainie Naddnieprzańskiej w Cesarstwie Rosyjskim. © Autor, 2023. Tekst opublikowany w otwartym dostępie przez Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego i Wydawnictwo „Szermierz” sp. z o.o., udostępniony na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0), https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl.