175 Ulusal Cerrahi Dergisi 2010; 26(3): 175-179 Peristomal cilt komplikasyonları: Önleme, tedavi ve bakım Peristomal skin complications: Prevention, treatment and care Ayişe Karadağ*, Hatice Korkut* GİRİŞ Stoma, gastrointestinal ya da üriner sisteme iliş- kin kanserlerin, inflamatuar bağırsak hastalıkları- nın ve travmaların cerrahi tedavisinde kullanılan yaygın bir girişimdir (1-4). Stoma sık başvurulan bir cerrahi yöntem olmasından dolayı, cerrahi tekniklerdeki gelişmeye ve alınan önlemlere rağ- men komplikasyon oranı yüksektir (1,2,5-7). Sto- malı bireylerde, cerrahi işleme, altta yatan patolo- jiye, yetersiz preoperatif hazırlığa ya da postope- ratif bakımdaki eksikliğe bağlı olarak birçok komplikasyon gelişebilmektedir (3,8). Ayrıca bi- reyin yaşı, gelir düzeyi, çalışma durumu, cerrahi teknik, stomanın açılma nedeni, yeri, türü, süresi ve deri yüzeyinden yüksekliği, preoperatif hazır- lık, ameliyata kadar geçen süre, stoma bakımı ve kullanılan ürünler gibi birçok faktör stoma komp- likasyonlarının gelişimini etkilemektedir (7,9,10). Stoma komplikasyonları; hemen gelişen, erken dönemde gelişen ve geç dönemde gelişen komp- likasyonlar diye üç başlık altında sınıflandırıl- maktadır. Literatürde ameliyattan sonra 12 saat içinde gelişen komplikasyonlar, hemen gelişen komplikasyonlar başlığı altında yer alıp kanama ve iskemi olarak isimlendirilir (11). Erken dönem komplikasyonları; ameliyattan sonra bir aydan daha kısa sürede gelişen komplikasyonlardır (11). Kanama, iskemi, fazla çıktı, obstrüksiyon, retraksiyon, peristomal deri irritasyonu, peristo- mal abse/fistül ve akut parastomal herniasyon bu başlık altında yer alır. Geç gelişen komplikas- yonlar ise ameliyattan aylar sonra gelişen komp- likasyonlardır. Geç dönem komplikasyonları; pe- ristomal deri problemleri, stenoz, retraksiyon, fı- tık, prolapsus, fistül, perforasyon, sıvı-elektrolit kaybı, böbrek taşı ve safra taşıdır (7,11,12). Literatürde stoma komplikasyonlarının görülme sıklığına ilişkin oranlar büyük farklılıklar göster- mektedir (10,13). Bu konudaki en geniş seri Park ve ark.(6)’na ait olup 20 yılın üzerinde bir sürede izlenen, 1616 ileostomi ve kolostomi hastasına ilişkin sonuçları içermektedir. Bu çalışmada, komplikasyonların %28’i erken dönemde, %6’sı ise geç dönemde gelişmiş, en yüksek komplikas- yon oranı loop ileostomide (%75), en düşük oran ise transvers kolostomide saptanmıştır (%6). Aynı çalışmada en çok görülen erken dönem komplikasyonunun deri tahrişi olduğu belirlen- miştir (%12). Lyon ve ark.(14)’nın 325 hasta üzerinde yaptıkla- rı çalışmada, hastaların %73’ü ostomi torbasının kullanılmasını engelleyen deri problemleri oldu- ğunu ifade etmişlerdir. Duchesne ve ark.(15)’nın, 204 ostomili hastayı 3 yıl süresince izledikleri ça- lışmanın sonuçlarına göre tüm komplikasyonla- CERRAHİ TEKNİK *Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik, Ankara, Türkiye Dr. Hatice Korkut E-posta: korkuthatice@yahoo.com Makale Geliş Tarihi: 29.04.2010 Makale Kabul Tarihi: 20.05.2010 Stoma işlemi, çeşitli cerrahi disiplinler tarafından yaygın olarak gerçekleştirilir. Stomadan kaynaklanan kompli- kasyonlar sık görülür. Komplikasyonların literatürde belirtilen oranları büyük farklılıklar göstermektedir. Bu komplikasyonların birey üzerindeki etkileri basit bir rahatsızlıktan yaşamı tehdit etmeye kadar değişir. En yaygın görülen stoma komplikasyonları arasında peristomal deri problemleri bulunmaktadır. Cerrahi teknik ve dene- yim, stomanın planlı ya da acil açılması, hastanın yaşı, obesite, diyabet gibi sağlık sorunları ve bireyin kendi ba- kımını yapabilme yeteneği gibi durumlar komplikasyonların tipini ve görülme sıklığını etkiler. Bu makalede, yay- gın görülen peristomal deri komplikasyonları, nedenleri, tedavi ve bakım seçenekleri ve önleme stratejileri ile birlikte ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Peristomal deri komplikasyonları, hemşirelik bakımı, tedavi. DOI: 10.5097/1300-0705.UCD.496-10.02