ISSN: 2149 - 9225 Yıl: 3, Sayı: 11, Aralık 2017, s. 48-73 Doç. Dr. Hürriyet GÖKDAYI Mersin Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü hgokdayi@mersin.edu.tr YENİ LİSAN HAREKETİ VE DİL PLANLAMASI 1 Özet Dil planlaması, dilin gelişimine akılcı, amaçlı ve örgütlü bir müdahale ola- rak tanımlanabilir. Çeşitli etkinlik alanlarını kapsayan böyle bir planlama, hem dilin kendisiyle (söz varlığı, türetim, vb.) hem de dil dışı hususlarla (dilin toplumsal konumu, yazımı, vb.) ilgili olabilir. Bu açıdan bakınca, Türkiye Türkçesi, daha önce de olmakla birlikte özellikle Cumhuriyet dö- neminde ciddi bir planlama (yazı devrimi, dilde özleş(tir)me, vb.) geçirmiş bir dildir. Cumhuriyet öncesinde bu planlama daha çok yazı dilini sadeleş- tirme gayretleri biçiminde görülür. Yeni Lisan Hareketi de genellikle bu gayretlerin bir halkası olarak kabul edilir. Ancak II. Meşrutiyet sonrasında Genç Kalemler dergisiyle ortaya çıkan bir dil ve edebiyat akımı olarak da nitelenen bu hareket, içeriği dikkate alındığında bir klasik dil planlaması girişimi olarak değerlendirilebilir, çünkü klasik dil planlamalarında yaygın biçimde karşılaşılan durum tespiti, planlama, uygulama ve geri bildirim aşamalarını az çok içermektedir. Bu nedenle, Yeni Lisan’ı yalnızca dili sa- deleştirmeye yönelik bir hareket şeklinde sınırlandırmayıp bir planlama gi- rişimi olarak görmek daha uygun olabilir. Yazıda dil planlaması kuramla- rının ışığında Yeni Lisan Hareketi incelenecek ve bu hareketin dil planla- masını andıran yönleri ortaya konacaktır. Dilde sadeleşme hareketinin bir 1 Bu yazı, Kocaeli Üniversitesi tarafından düzenlenen Yüzüncü Yılında Yeni Lisan Hareketi Uluslararası Sempozyumunda farklı bir adla sunulan bildirinin genişletilmiş ve yeniden yazılmış biçimidir.