Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 9/9 Summer 2014, p. 335-350, ANKARA-TURKEY GÖSTERİŞÇİ TÜKETİM BAĞLAMINDA İKİ ‘ALAFRANGA ZÜPPE’ TİPİ: BİHRUZ BEY VE FELATUN BEY * Selami ÇAKMAKCI ** ÖZET Lale Devri ile başlayan Batılılaşma hareketleri Tanzimat Fermanı’nın ilânıyla plânlı bir şekil alır. Sosyal ve kültürel açıdan çok hızlı gelişmelerin yaşandığı bu dönemde Batının gündelik yaşam unsurları etkin bir şekilde toplumsal yaşama girer. Sosyal yaşamın yeniden ve hızlıca şekillenmesinde ise gecikmiş modernliğin payı vardır. Avrupa’da Aydınlanma Çağının doğuş koşullarını hazırladığı roman türü, Türk edebiyatında Batılılaşma hareketinin sonucunda ortaya çıkar. Batılılaşma olgusu, ilk roman örneklerinde alafranga züppe tipleri üzerinden sorun olarak ele alınarak Batılılaşmanın sadece şekilde yaşandığı vurgulanmıştır. Alafranga züppe tipi, yabancıya olan aşırı hayranlığı, taklitçiliği ve basit özentisi ile tanınır. Bu çalışmada “alafranga züppelik”le ilgili Batılılaşma eksenli yapılan bir okuma gerçekleştirilmiş; yabancı arzuların peşindeki iki alafranga züppenin ortaya çıkışındaki şartlar, düşüncelerine ve davranışlarına yön veren nedenler belirlenmiştir. Çalışmada asıl amaçlanan şey ise Doğulu kalmak veya Batılı olmaktan çok aşırı Batılılaşma arzusu taşıyan bir toplumun arkasında gizlenen sosyal gerilimleri fark etmektir. Toplumsal kırılmaların yaşandığı bir dönemin ürünü olan alafranga züppe tipi; “Araba Sevdası”nda ironik bir söylemle, “Felatun Beyle Rakım Efendi” romanında ise toplumun örnek alabileceği yeni aydın tipinin karşıtlığında eleştiri konusu yapılmaktadır. Bu romanlardaki başkişilerin gündelik yaşamına ilişkin ögeler modernleşmeye olan bakışlarını yansıtmaktadır. Ayrıca gündelik yaşamla olan ilişkileri ve gündelik yaşamda değer verdikleri araçlar iki roman kişisinin Batılılaşmayı algıladıkları zihin düzeyine ilişkin bilgileri verir. Anahtar Kelimeler: Batılılaşma, alafrangalık, gösteriş, züppelik, tüketim. TWO TYPES OF EUROPEAN SNOB WITHIN PRETENTIOUS CONSUMPTION: MR. BIHRUZ AND MR. FELATUN ABSTRACT Having started with Tulip Age, Westernisation movements take a planned form with edict of Gulhane. In that age, when social and cultural developments are lived quite fast, daily life units of West go into the social life effectively. The late modernism has a share on the fast and repeated remodelling of social life. * Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Yrd. Doç. Dr. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü, El -mek: selamicak23@hotmail.com