46 jaargang 9 | nr.2 | september 2011 nederlands tijdschriſt voor diabetologie HOOFDARTIKEL Persoonlijkheid: een belangrijke factor bij de ontwikkeling, behandeling en de preventie van type 2 diabetes. Gretha Boersma 1 ; Bert Benthem 2 , Gertjan van Dijk 1 ; Anton Scheurink 1 1 Department of Neuroendocrinology, Center for Behavioral Neurosciences, University of Groningen, e Netherlands 2 Department of Research and Development, AstraZeneca, Göteborg, Sweden Correspondentie: Prof Dr Anton JW Scheurink Department of Neuroendocrinology University of Groningen PO Box 11103 9700 CC Groningen e Netherlands a.j.w.scheurink@rug.nl Inleiding De incidentie van aan overgewicht gerelateerde ziekten als hart- en vaatziekten en type 2 diabetes neemt nog steeds toe. De oorzaak wordt vooral gezocht in de huidige leefomgeving, waar ener- gierijk voedsel in overmaat aanwezig is en waar lichaamsbeweging tot een minimum is beperkt. Echter, niet elk individu is even gevoelig voor de risico’s van een dergelijke obesogene omgeving 1, 2 . Deze aanzienlijke verschillen tussen individu- en zijn het onderwerp van de serie experimen- ten die hieronder beschreven worden. We gaan er hierbij van uit dat de persoonlijkheid, oſtewel de manier waarop een individu reageert op zijn omgeving, van groot belang is. In dit artikel be- spreken we een aantal studies waarin gekeken is naar de invloed van persoonlijkheid, niet alleen op de ontwikkeling van type 2 diabetes maar ook op de behandeling ervan. Persoonlijkheid Persoonlijkheid wordt gedefinieerd aan de hand van de gedragsmatige en fysiologische respon- sen waarmee een individu reageert op zijn om- geving. Deze responsen zijn genetisch vastge- legd en komen in het dagelijks leven tot uiting in de interactie met de omgeving (Allport, 1937). Persoonlijkheid wordt over het algemeen geme- ten met behulp van gespecialiseerde vragenlijs- ten, zoals Bortner scale, de Big Five en Jenkins Activity Survey 3-5 . Helaas maakt de breedheid en de subjectiviteit van de vragenlijsten het lastig om ervan gebruik te maken bij studies naar de onderliggende fysiologische en neurobiologi- sche mechanismen. Voor een meer objectieve beoordeling wordt er daarom, met name in de vergelijking met dierexperimenteel onderzoek, meestal gebruik gemaakt van de zogenaamde coping style, een maat voor individuele variatie uit de biologie 6 . Hierbij worden er in de regel Samenvatting De toegenomen incidentie van type 2 diabetes is deels toe te schrijven aan de huidige obesogene leefomge- ving. Er bestaan echter grote individuele verschillen in de ontwikkeling van type 2 diabetes. De persoon- lijkheid van een individu is in hoge mate bepalend voor de manier waarop een individu omgaat met zijn omgeving. Dit betekent dat de persoonlijkheid van een individu mogelijk ook een bepalende factor zou kunnen zijn bij de ontwikkeling van type 2 diabetes. Wij hebben dit onderzocht in een diermodel met passieve en proactieve ratten. Passieve ratten bleken een grote aanleg hebben voor het ontwikkelen van insulineresistentie terwijl proactieve ratten, zelfs in een obesogene omgeving, gekenmerkt worden door een hoge insulinegevoeligheid. Ook bij de behandeling van type 2 diabetes werden er verschillen gevonden tussen passieve en proactieve ratten. Dit gold zowel voor farmacologische behandeling met een selectieve glucocorticoïd receptor antagonist als voor life style interventie programma’s, met name op het gebied van fysieke activiteit. De studies bevestigen dat de persoon- lijkheid van een individu een belangrijke factor is bij de ontwikkeling en behandeling van type 2 diabetes, met name door de interacties van het individu met zijn leefomgeving. We stellen dat de behandeling van type 2 diabetes sterk zou kunnen verbeteren door rekening te houden met de interactie tussen de leefomgeving van de patiënt, zijn of haar persoonlijkheid en uiter- aard de bijbehorende fysiologische kenmerken. DIABETES ONDERZOEK: NEDERLANDS ONDERZOEK IN INTERNATIONALE TIJDSCHRIFTEN