Prawo Morskie, t. VI IS S N 0860-7338 TADEUSZ JASUDOWICZ O „LUDZKI WYMIAR” MIĘDZYNARODOWEGO PRAWA MORZA 1. O KATEGORII „LUDZKOŚCI” W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM Rozwój ludzkości charakteryzuje się jakby „sprzecznymi prądami”, bo postęp moralny nie nadąża za postępem technicznym, czasem znaj- duje się wręcz pod znakiem zapytania1. Rozwój ten trudno poniekąd nazwać rozwojem cywilizacyjnym, skoro wspaniałemu postępowi nau- kowo-technicznemu w naszym stuleciu towarzyszą „czasy pogardy”, znajdujące swe apogeum — co w pięćdziesięciolecie wybuchu II wojny światowej warto przypomnieć — w antyludzkich praktykach totalnych konfliktów zbrojnych, a także w „pokojowych” antyludzkich praktykach systemów totalnych, przekreślających w nie mniej nieludzki sposób wcale nie mniej liczne miliony ludzkich istnień. Rozwój ten z róż- nych zresztą przyczyn, takich jak np. ryzyko konfliktu jądrowego czy krańcowe zagrożenie środowiska człowieka — niesie z sobą groźbę zagła- dy cywilizacyjnej i w ogóle biologicznej. W tej sytuacji rodzi się bolesne pytanie: Czy to właśnie prawo na- rodów ponosi winę za odczłowieazanie śię świata 'ludlzi, za często jakże nieludzki obraz „Ziemi — planety ludlzi”? Sądzę, że prawo międzyna- rodowe trzeba całkowicie uniewinnić, bo nie utraciło ono „wymiaru ludzkiego”, przeciwnie — jest w systemie swoich zasada i norm coraz bardziej humanitarne. Osobiście uważam za fundamentalny obowiązek naukowy i moralny postrzegać „ludzki wymiar” prawa narodów, 'krzewić we władzach i w społeczeństwach świadomość tego wymiaru, walczyć 0 przestrzeganie, o urzeczywistnianie 0'wych „ludzkich” wymagań prawa międzynarodowego. Otóż twierdzę, że funkcjonuje w prawie narodów ogólna zasada ludz- kości, wielokrotnie przejawiająca się w postanowieniach konwencyjnych, ale też już wyzwolona z pęt klauzul traktatowych li tylko i obowiązu- jąca na podstawie zwyczajowej2. Sądzę również, że zasada ta — właś- 1 Por. J a n P a w e ł II, R edemptor hominis, enc. z 4 III 1979 r., pfct. 15 „Czego lęka się współczesny człowiek” i pkt 16 „Postęp czy zagrożenie”; ten że , Dives in misericordia, enc. z 30 X I1980 r., rozdz. VI „Miłosierdzie... z pokolenia na po- kolenie”; t e n ż e , Solicitudo rei socialis, enc. z 30X11 1987 r.„ rozdz. III „Panorama wsjpółcizesnego świata”. 2 Na temat kategorii „ludzkości” w prawie międzynarodowym autor opracował 1 skierował do druku w „Polish Peace Research Studies” artykuł pt. Od „aktu ludzkości" do zasady ludzkości w prawie międzynarodowym, nadto przygotował