AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 8 Sayı: 22 Sayfa: 294 - 310 Haziran 2020 Türkiye Araştırma Makalesi Makalenin Dergiye Ulaşma Tarihi:27.12.2019 Yayın Kabul Tarihi: 23.04.2020 OSMANLI SANAYİLEŞMESİ SÜRECİNDE OSMANLI KİBRİT FABRİKASI ve NİZAMNAMESİ Dr. Öğr. Üye. Şenay ATAM  ÖZ Osmanlı Devleti 19. yüzyıldan itibaren sanayi üretimini artırmaya yönelik çalışmalarda bulunmuştur. Özellikle Batı’da yaşanan Sanayi İnkılabı’nın ardından meydana gelen olumsuzlukları aza indirgemeye çalışmıştır. Ülke içerisinde faaliyet gösterecek olan fabrikalar açılmaya başlanmıştır. Bunların bir kısmı ordunun ya da sarayın ihtiyaçlarını gidermeye yönelik olarak devlet eliyle açılan fabrikalardır. 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren daha çok yabancı sermayedarlar tarafından açılan özel nitelikli fabrikalar da faaliyete geçmeye başlamıştır. Bu fabrikalardan biri de Küçükçekmece’de kurulmuş olan Osmanlı Kibrit Fabrikası’dır. Fabrikanın inşa imtiyazı ilk etapta İspiraki Esani Efendi adına verilmekle birlikte asıl sahibi Mösyö Tavernier adında bir Fransız’dır. Çalışmada öncelikle Osmanlı Devleti’nin sanayileşme çalışmaları ve sanayinin gelişmesine yönelik olarak anonim şirketlerinin kurulması hakkında bilgiler verilmiştir. Osmanlı Kibrit Fabrikası ile ilgili olarak özellikle restorasyon çalışmalarına yönelik ve tarihi hakkında bilgi veren bir takım makaleler olmakla birlikte bu çalışmada farklı olarak özellikle fabrikanın kuruluşunda yer alacak şirketin nizamnamesi değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Osmanlı Kibrit Fabrikası hakkında Osmanlı Arşivi’nde mevcut belgeler, imtiyaz sözleşmesi ve Osmanlı Kibrit Şirketi’nin kuruluş nizamnamesi incelenerek şirket ve fabrikanın yönetim ve örgütlenme yapısı ortaya konulmuştur. Osmanlı Kibrit Fabrikası’nın kuruluşu ile ilgili yapılan iş ve işlemler üzerinden fabrikanın kuruluş aşamasında kurumların süreçte izledikleri yol, fabrikanın inşasında dikkat edilen hususlar ayrıca ele alınmıştır. Sonraki süreçte ise fabrikanın faaliyete geçişi ve kapatılması ile ilgili arşivde bulunan bilgi ve belgeler değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Sanayii, Kibrit Fabrikası, Küçükçekmece, Osmanlı Kibrit Şirketi. OTTOMAN MATCH FACTORY AND ITS REGULATION IN THE PROCESS OF OTTOMAN INDUSTRIALIZATION ABSTRACT Since the 19th century, the Ottoman Empire made efforts to increase production. In particular, she tried to minimize the negativities that occurred after the Industrial Revolution in the West. Factories that will operate in the country started to be opened. Some of these factories are opened by the state to meet the needs of the army or the palace. As of the last quarter of the 19th century, special factories opened by foreign investors started to operate. One of these factories is the Ottoman Match Factory which was established in Küçükçekmece. The construction privilege of the factory was initially given in the name of İspiraki Esani Efendi, but the original owner is a Frenchman named Monsieur Tavernier. In this study, first of all, industrialization studies of Ottoman Empire and corporatization activities for development of industry were discussed. Although there are a number of articles about the Ottoman Match Factory that provide information about the history of the restoration works, especially in this study, the regulations of the company that will take part in the establishment of the factory have been evaluated. About the Ottoman Match Factory The documents and concession agreement and establishment regulation of the Ottoman Match Company were examined in the Ottoman Archives and the management and organization structure of the company and the factory were revealed. Through the works and operations related to the establishment of the Ottoman Match  Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, senayatam@osmaniye.edu.tr, Orcıd ID: 0000-0001-8672-3063