ชุมทางอินโดจีน: เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ปริทัศน์ ปีที่ 4 ฉบับที่ 7 (กรกฎาคม-ธันวาคม 2558) Copyright © 2015 หน่วยวิจัยเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร การประชุมวิชาการระดับชาติ เวทีวิจัยมนุษยศาสตร์ไทยครั้งที่ 9 “ปัญญาชน ศีลธรรม และ ภาวะสมัยใหม่: เสียงของมนุษยศาสตร์ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้?” 27-28 สิงหาคม 2558 ณ มหาวิทยาลัยนเรศวร พิษณุโลก จัดโดย ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร โดยการสนับสนุนของ สำานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย “นักเรียนฟิลิปปินส์” ใน ทัศนะวิจารณ์ของชนชั้นนำาไทยต่อ นักเรียนนอกก่อนสงครามมหาเอเชียบูรพา อาทิตย์ เจียมรัตตัญญู “นักเรียนนอก” เป็นคำ�เรียกโดยลำ�ลอง หม�ยถึงนักเรียนไทยทั้งโดยทุน รัฐบ�ลและทุนเอกชนที่ได้รับก�รศึกษ�จ�ก “เมืองนอก” ซึงอย่�งน้อยตั้งแต่ต้น รัชก�ลพระจอมเกล้�ฯ หม�ยคว�มถึงต่�งประเทศโดยเฉพ�ะยุโรป (Pallegoix 1854, 453) นิย�มศัพท์ของร�ชบัณฑิตยสถ�นในปัจจุบันยังคงให้คว�มหม�ยของ “นักเรียนนอก” ไว้สอดคล้องกันว่� “ผู้ที่ไปศึกษ�ม�จ�กต่�งประเทศ โดยเฉพ�ะ หม�ยถึงประเทศในยุโรปและสหรัฐอเมริก�” (ร�ชบัณฑิตยสถ�น 2546, 568-9) และ “ผู้ที่ไปศึกษ�ม�จ�กต่�งประเทศ มีประเทศในยุโรปและสหรัฐอเมริก�เป็นต้น” (ร�ชบัณฑิตยสถ�น 2556, 613) โดยนัยนี้ นักเรียนจ�กตะวันตกจึงอยู่ตรงแกน กล�งคว�มหม�ยของ “นักเรียนนอก” ในขณะที่นักเรียนจ�กประเทศอื่นๆ อยู่ณ ปริมณฑลของคว�มหม�ยต�มคว�มเข้�ใจโดยทัวไป 1 ในบันทึกคว�มทรงจำ�ซึงทรงพระนิพนธ์ในร�วทศวรรษ 2480 ม.จ.พูน พิศมัย ดิศกุลได้ทรงตอกยำ�้ปัญห�เชิงอรรถศ�สตร์ข้�งต้นโดยรับสังว่� เพร�ะ ก�รชื่นชมยกย่องนักเรียนนอกในหมู่คนไทยในทศวรรษก่อนๆ “พวกนักเรียน จึงต้องกระวนกระว�ยไปเรียน-เมืองนอก-ให้จงได้ และคำ�ว่�-เมืองนอก-นี้ แม้ เพียงสิงคโปร์, ปีนัง, ฟิลิปปินส์, ฮ่องกง, ก็เรียกว่�-นอกแล้ว!” (2557, 115) พระ วิจ�รณ์เช่นนี้นอกจ�กจะเป็นก�รจัดลำ�ดับชั้นของนักเรียนนอกให้นักเรียนจ�ก อ�ณ�นิคมเป็นรองนักเรียนจ�กตะวันตกโดยปริย�ยแล้ว ยังมีนัยประหวัดอีกว่� ก�รนับรวมนักเรียนจ�กอ�ณ�นิคมเข้�เป็นส่วนหนึงของหมวดหมู่ “นักเรียนนอก” หรือไม่นั้นมิได้ต�ยตัว แต่ขึ้นอยู่กับบริบทในก�รตีคว�มและประเมินค่�อันเกี่ยว โยงกับค่�นิยมท�งสังคมด้วย นอกจ�กนี้ ในง�นวิจัยชิ้นบุกเบิกของละออทอง อัมรินทร์รัตน์ (2522) ซึงศึกษ�ก�รส่งนักเรียนไทยไปต่�งประเทศระหว่�ง พ.ศ. 2411-75 ก็มุ่งคว�มสนใจไปที่นักเรียนจ�กยุโรปเป็นหลัก และกล่�วถึงนักเรียน จ�กประเทศอื่นๆ เพียงเล็กน้อย ด้วยเหตุทั้งหมดนี้ จึงอ�จกล่�วได้ว่� ฐ�นะของ นักเรียนจ�กอ�ณ�นิคมอยู่ช�ยขอบรอบนอกของคว�มรับรู้ทั้งในท�งภ�ษ� สังคม และว�ทกรรม ซึงล้วนสัมพันธ์เชื่อมโยงกัน 1 ในพจน�นุกรมไทย-ไทยตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันเท่�ที่พบหลักฐ�น มีก�รเก็บคำ�ว่� “เมือง นอก” ไว้ครั้งแรกใน สัพะ พะจะนะ พาสา ไท ของบ�ทหลวงปัลเลอกัวซ์ซึงตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2397 และปร�กฏอีกครั้งในพจน�นุกรมฉบับหลวงตั้งแต่ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2525 (2525, 652) เป็นต้นม� ส่วนคำ�ว่� “นักเรียนนอก” ปร�กฏครั้งแรกใน พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ดังได้อ้�งอิงคว�มหม�ยแล้วข้�งต้น อาทิตย์ เจียมรัตตัญญู จบปริญญาตรีสาขาภาษาไทย จากคณะอักษรศาสตร์ จฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปัจจบันเป็นนักศึกษาปริญญาเอก สาขาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัย วอชิงตัน สหรัฐอเมริกา ภายใต้ การดูแลของศาสตราจารย์ Vicente L. Rafael