Öngöz, S. (2024, Mayıs). E-mentorluğun yaşam döngüsü [Sözlü sunum]. 4 th International Conference on Educational Technology and Online Learning – ICETOL 2024, Eskişehir, Türkiye. https://www.icetol.com/ 1 E-mentorluğun Yaşam Döngüsü Sakine Öngöz 1 1 Fatih Eğitim Fakültesi, Trabzon Üniversitesi, Trabzon, Türkiye, songoz@trabzon.edu.tr (Misafir Öğretim Üyesi, University of Windsor, Ontario, Kanada, songoz@uwindsor.ca ) Özet Geçmişi oldukça eski zamanlara dayanan mentorluk ilişkilerinin amaç, süre, kurumsallık gibi farklı kriterler dikkate alınarak sınıflandırıldığı bilinmektedir. Bunun sonucunda ortaya çıkan mentorluk türlerinden birisi de elektronik mentorluktur. Elektronik mentorluğu diğerlerinden ayıran en önemli özelliği, etkileşimde tamamen veya çoğunlukla bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanılıyor olmasıdır. Farklı sektörlerdeki uygulamaları hızla yaygınlaşan elektronik mentorluk, eğitim çevrelerince de kabul görmüştür. Amerika ve Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında Türkiye’deki uygulamalar nispeten daha yenidir. Bu bağlamda bilimsel bilgiler üzerine yapılandırılmış ‘yol haritası’ işlevi görmeye yönelik çalışmaların, etkili elektronik mentorluk ilişkilerinin tasarlanması sürecinde ülkemizdeki eğitimciler ve araştırmacılar için faydalı olacağı düşünülmektedir. Bu araştırma, ‘formal bir elektronik mentorluğun yaşamsal döngüsü nedir?’ sorusundan yola çıkarak gerçekleştirilmiş bütünleştirici bir literatür taramasıdır. Bu kapsamda mentorluğa dair metaforlardan ışığında formal bir elektronik mentorluk ilişkisinin aşamaları ortaya konulmuştur. Keywords: Mentorluk, elektronik mentorluk, e-mentorluk, formal mentorluk Giriş Mentorluk yüzyıllardır varlığını sürdüren bir olgudur. En genel anlamda mentorluk, bir bireyin kişisel ve mesleki gelişimine yardımcı olma süreci (Verboven ve Schramme, 2023) olarak açıklanabilir. Bu yapı içinde destek sağlayan konumdaki kişi ‘mentor’, onun desteğine ihtiyaç duyan kişi ise ‘menti’dir. Mentinin beklentisi mevcut bilgilerini artırmak, kişisel olarak gelişmek, yeni şeyler öğrenmek ve somut tavsiyeler almaktır (Kisić ve Jevtić, 2023). Mentorluk ilişkisi aynı zamanda mentorun da gelişimini destekleyen, çok boyutlu (Johnson vd., 1999) ve karmaşık bir süreçtir (Ambrosetti, 2012; Jones, 2009). Yönlendirme ve danışmanlık gerektirmesi yönüyle koçluk ve danışmanlığı kapsamaktadır (Landsberg, 2015). Tüm bunlara ek olarak her mentorluk ilişkisinin benzersiz (Kisić ve Jevtić, 2023) olduğu da bilinmektedir. Mentorluk ilişkilerini adlandırmak için kullanılan farklı kriterler vardır. Mentorluğun amacı, mentor-menti eşleştirme yöntemi, mentorun niteliği veya kimliği, mentorluk ilişkisinin süresi ve etkileşimde tercih edilen ortamlar (Montgomery ve Page, 2018; Scutelnicu Todoran, 2023; Öngöz, 2019); bunlar içinde öne çıkanlardır. Bu sınıflandırmalar kapsamında iki üst kategori vardır. Bunlar informal (resmi olmayan) ve formal (resmi) mentorluktur. Informal mentorluk, mentor ve mentinin doğal ortamlarında kendiliğinden gelişen, karşılıklı takdir ve tercih sonucunda oluşan bir ilişkiyi ifade etmektedir (Holt vd. 2016). Formal mentorlukta ise mentorlar ve mentiler arasındaki ilişki kurumsal bir yapı tarafından başlatılmaktadır (Ehrich ve Hansford, 1999; Holt vd., 2016; Ragins ve Cotton, 1999). Kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması ve özellikle internet teknolojilerinin gelişimiyle beraber mentorluk etkileşimlerinde önemli dönüşümler yaşanmış ve elektronik mentorluk (e-mentorluk) kavramı ortaya çıkmıştır. Argente-Linares vd. (2017) e-mentorluğu, “elektronik medyanın mentor ve menti arasındaki temel iletişim kanalı olarak kullanıldığı mentorluk süreci” şeklinde tanımlamaktadır. İlk e-mentorluk ilişkilerinin temelini e-posta ve asenkron iletişim oluştururken, Web 2.0 sonrasında pek çok yeni teknoloji sürece dahil edilmiştir (Shpigelman, 2014). Günümüz e-mentorluk ilişkilerinde hem senkron hem de asenkron teknolojiler kullanılmaktadır (Mutiarin vd., 2023; Owen ve Whalley, 2017). Çevrimiçi araçlar sayesinde farklı coğrafyalardaki mentor ve mentilerin işbirliği içinde birbirini geliştirmesi mümkün olabilmektedir (Nyugen vd. 2024). Gerçekte yüz yüze (geleneksel) ve elektronik mentorluk birbirinden kopuk iki ayrı kavram değildir. Miller ve Griffiths (2005), e-mentorluğun yüz yüze mentorluk ile elde edilenleri tamamladığı ve genişlettiğini ifade etmektedir. Verboven vd. (2023) tarafından yapılan çalışmaya göre ise geleneksel mentorluk çerçevelerinin çevrimiçi kullanıma uyarlanması mümkündür. Bu yönüyle mentorluğun sahip olması beklenen temel nitelikler bir mentorluk türü olan e-mentorluk için de geçerlidir.