Modern Türklük Ara ş tırmaları Dergisi Cilt 21, Sayı 1(Mart 2024), ss. 85-97 DOI: 10.1501/MTAD.21.2024.1.6 Telif Hakkı©Ankara Üniversitesi Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü MAKALE Türkçede Yapılandırılmı ş Diyalog Örnekleri Üzerine Emre Türkmen Karadeniz Teknik Üniversitesi (Trabzon) ÖZET Dolaylı anlatımlar edebî eserlerde, günlük dilde örneklerine sıklıkla rastlanan, bir başkasının sözünün ya da düşüncesinin aktarıldığı anlatım yollarındandır. Türkçede dolaylı anlatım, yapıca iç içe birleşik cümle kabul edilen cümle kuruluşları aracılığıyla izlenebilmektedir. Aktarma cümlesi adı verilebilecek bu kuruluşlarda konuşurun genellikle doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki farklı aktarım ve bu çerçevede alıntılama faaliyeti görülmektedir. Birincisinde alıntılanan cümle bire bir, doğrudan aktarılırken ikincisinde alıntılanan ibare benzer mesajı iletmekle birlikte birtakım söz dizimsel değişikliklerle dolaylı olarak aktarılır. Öte yandan konuşurun aktarıcı olduğu bazı aktarma cümlesi örneklerinde, aktarılan cümlenin aslına sadık kalınmadan verilmesi de mümkündür. Bu tür örneklerde alıntılanan cümle; akılda kaldığı ölçüde ya da yeniden inşa edilerek kaynak cümleden az çok farklılaşmaktadır. Bu çalışma doğrudan ya da dolaylı aktarma cümlesi üretimleri dışında üçüncü bir tür olarak yapılandırılmış diyalog (constructed dialogue) örneklerine dikkat çekmektedir. Yapılandırılmış diyalog örneklerinin nasıl oluştuğunu göstermeyi hedefleyen bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Çalışmanın veri kaynağını ikisi Arap harfli ikisi Latin harfli olmak üzere ilk baskılı dört roman oluşturmuştur. Yapılan incelemelerde yapılandırılmış diyalog özelliği sergileyen örneklerin özellikle sözün doğrudan aktarıldığı karşılıklı konuşma cümlelerinden hareketle üretildiği ve bu örneklerin söz dizimsel açıdan bulundukları cümlede aktarma cümlesi içinde aktarma cümlesi veya bir unsurun parçası olma özelliği taşıdığı sonucuna varılmıştır.