BAYRAK İŞCANOĞLU, İlknur (2023). “Şamanizm ve Hayvancılığın Bir Etkisi Olarak Kemiğin Kullanım Alanları: Kırgızistan Örneği”, Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, Cilt 6, Sayı 1, s. 15-22, Gönderim tarihi: 15.02.2023, Kabul tarihi: 28.03.2023. Araştırma Makalesi. ŞAMANİZM VE HAYVANCILIĞIN BİR ETKİSİ OLARAK KEMİĞİN KULLANIM ALANLARI: KIRGIZİSTAN ÖRNEĞİ Usage Areas of Bone as an Effect of Shamanism and Livestock: The Example of Kyrgyzstan İlknur BAYRAK İŞCANOĞLU 1 Öz İnsan, yaşamının kendisine sunduğu imkânlar ile dünyasını şekillendirir; algısını ve inanışını imkânlarına göre biçimlendirir. Hayvancılık ve göçebe yaşam şekli Türklerin yaşamlarını şekillendirmelerinde önemli etkenlerdir. Hayvancılık Türkler için bir gelenektir. Bu gelenekle birlikte toplum hayatı, inanışlar da şekillenmiş ve birlikte yaşamanın kuralları bu yaşam şekline göre gelişmiştir. Kemik hem Şamanizm döneminden kalan inanmalarla hem de fiziksel özelliği itibariyle sağlamlığı ve tabiatta kolayca yok olmaması özelliği ile Türk toplumlarında ayrı bir yere sahip olmuştur. Türk kültüründe canı, yeniden doğmayı, soyu ifade eden kemik, bu çalışmada hayvancılığın çok önemli olduğu Kırgız toplum hayatı içerisinde ele alınmış ve toplum hayatında inanç boyutu, eğlence boyutu ve gündelik yaşam boyutu; fal uygulamaları içerisindeki yeri, çeşitli geleneksel oyunlardaki kullanım şekilleri ve türleri ile çeşitli eşyaların yapımında ana madde olarak kullanımı şeklinde açıklanmaya çalışılmıştır. Böylece Kırgız toplum hayatında Şamanizm ve hayvancılığın etkisiyle hayvansal kaynaklı kemiğin uygulamalarda, inanışlarda, çeşitli eşyalarda ne ölçüde yer aldığı tespit edilmeye çalışılmış, Kırgız insanın yaşamında kemiğin aşık kemiği, kürek kemiği ile fal uygulamalarında; ak çölmök, upay, tomuk caşırbay gibi çeşitli kemik türlerinin yer aldığı oyunlarda; ana maddesinin kemik olduğu gündelik yaşamda sıklıkla karşılaşılan tarak, bıçak sapı, şimek gibi eşyalar ile Kırgız kadınının süs ve süs eşyalarında bulunduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Şamanizm, Hayvancılık, Göçebe Yaşam, Kemik, Kırgızistan. Abstract Human shapes his own world with the opportunities that life offers; shapes perception and belief according to its possibilities. Livestock and nomadic lifestyle are important factors in shaping the lives of Turks. Livestock breeding is a tradition for Turks. With this tradition, social life and beliefs have also been shaped and the rules of living together have developed according to this way of life. Bone has had a special place in Turkish societies, both with the beliefs from the Shamanism period, and with its physical characteristics and its durability and not easily destroyed in nature. In this study bone, which expresses life, rebirth and lineage in Turkish culture, is discussed in the Kyrgyz community life, where animal husbandry is very important, belief dimension, entertainment dimension and daily life dimension in community life; It has been tried to explain its place in fortune-telling practices, its use in various traditional games and its types, and its use as a main ingredient in the production of various items. Thus, it has been tried to determine to what extent the bone of animal origin takes place in practices, beliefs and various items in Kyrgyz society life with the influence of shamanism and animal husbandry and in the life of Kyrgyz people the bones of anklebone, the scapula; in fortune telling, in the games in which various types of bones such as akçölmök, upay, tomuk caşirbay; It has been determined that the main material is bone, which is frequently encountered in daily life, such as combs, knife handles, and shimek, as well as ornaments and ornaments of Kyrgyz women. Keywords: Shamanism, Livestock, Nomadic life, Bone, Kyrgyzstan. 1 Dr. Öğr. Üyesi, Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, ilknuriscanoglu@gazi.edu.tr, ORCİD: 0000-0002-2849-4992