Sultan II. Mahmut Devri Servet Vergisi Uygulamasında: Lefke Emlak Defteri Örneği Ayla Efe* Giriş Sultan II. Mahmut 31 yıl süren iktidarının son senesinde, Hüdavendigar ve Gelibolu sancaklarında mal mülk sayımı yapma kararı almıştı. Örfi vergileri, ihtisap resmini, her türlü angaryayı ve muafiyetleri de kaldıran 7 Ağustos 1838 tarihli bu karar; bir “adalet girişimi” olarak sunulmuş ve devrin resmî gazetesinde ilan edilmişti. 1838 senesi, bürokratik birçok kurumun ismen var olduğu bir sene idi. Mesela Maliye Nezareti (28 Şubat 1838), ihdas edilmesinden henüz birkaç ay geçmişti. İktisadi açıdan, tağşişin arttığı, İngiliz ticaret antlaşması görüşmelerinin tamamlanmadığı, Osmanlı, İngiliz, Fransız ve Rus ilişkisinin ikili ve çok taraflı düzlemde yeniden şekillendiği ve Mehmet Ali ile yeni bir savaşın ayak seslerinin duyulmaya başladığı bir dönemdi. Peki ama böyle bir ortamda bu karar neden alınmış olabilir? Ve neden bir “adalet girişimi” olarak ilan edilmiştir herkese? Ve elbette ki Sultan II. Mahmut’un 31 yıllık iktidarının icraatları içinde bu mal-mülk sayımı ne anlam ifade eder? Literatürde “müceddid olduğu kadar gevur” sıfatlarıyla da tanımlanan bir padişahın siyasetinin seyrini anlamak açısından son derece önemli olan bu sorular ne soruldu ne de sorgulandı uzun yıllar. Çünkü II. Mahmut’un iktidarının son yılında yapılan bu sayımla ilgili bilgi, “tamamlanmadığı” yönündeydi. Bu kabulün kaynağında da Takvim-i Vekâyi’de (TV) 5 Mart 1839 tarihli bir haber vardı. Tahririn tamamlanamadığı ve gelecek seneye ertelendiğinin ilan edildiği bu haber, daha sonraki çalışmalarda referans kabul edilip, aynen tekrar edilmişti. Tanzimat’ın 1840’dan itibaren uygulanmaya * Prof. Dr., Anadolu Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Eskişehir/TÜRKİYE, aefe@anadolu.edu.tr