Φιλοσοφεῖν: ἐπιστήμη, εὔνοια, παρρησία Ιούνιος 2024 (30) 301 Το ζήτημα της αυτοθεσίας του όντος στο νε- ορθόδοξο περσοναλισμό και στους Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας Παντελεήμων Τομάζος, Yπ. Διδάκτωρ Θεολογίας E.K.Π.A. θέση περί της ελευθέρας σύστασης της θείας ουσίας ή φύ- σεως από τα τριαδικά πρόσωπα ή υποστάσεις της ακτί- στου θεότητας έχει επικρατήσει στη διεθνή και εγχώρια βιβλιο- γραφία που ασχολείται με ζητήματα της σύγχρονης χριστιανικής διδασκαλίας εν γένει, ενώ παράλληλα θεωρείται ως το κεντρικό- τερο στοιχείο που διαφοροποιεί τη διδασκαλία της ορθόδοξης χριστιανικής θεολογίας και φιλοσοφίας από τις ουσιώδεις απορ- ροές αναγκαστικού χαρακτήρα που υποτίθεται ότι χαρακτηρίζουν την αρχαιοελληνική οντολογία στο σύνολό της 1 . Η ανωτέρω άπο- 1 T. Špidlík, La persona, il cuore, la preghiera, Lipa Edizioni, Roma 2019, p. 18. Το αυτό υποστηρίζεται στα καθ’ ημάς και από τον καθ. Δ. Μόσχο, τουτέστιν ότι για τους Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας η υπό- σταση αποτελεί το οντολογικό θεμέλιο της ουσίας, ενώ η προτεραιότητα της ουσίας ή φύσεως έναντι των υποστάσεων ή ατομικών υπάρξεων είναι κατά βάση χαρακτηριστικό της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης. Βλ. Δ. Ν. Μόσχος, Πλατωνισμός ἤ Χριστιανισμός; Οἱ φιλοσοφικές προϋ- ποθέσεις τοῦ Αντιησυχασμοῦ τοῦ Νικηφόρου Γρηγορᾶ (1293-1361), εκδό- σεις Παρουσία, Αθήνα 1998, σσ. 111-112. Βλ. Η εξάρτηση της ανωτέρω άποψης του καθ. Δ. Μόσχου από τις μη σχετικές με το πνεύμα τον Ελλή- νων Πατέρων της Εκκλησίας περσοναλιστικές και υπαρξιστικές καταβο- λές του Ι. Ζηζιούλα είναι κάτι παραπάνω από προφανής. Βλ. Ι. Ζηζιού- λας, «Ἀπό τό προσωπεῖον εἰς τό πρόσωπον. Ἡ συμβολή τῆς πατερικῆς Η