Prace Kulturoznawcze 27, nr 1 | Wrocław 2023 https://doiorg/1019195/0860-66682716 Ilona Iłowiecka-Tańska ORCID: 0000-0002-7048-099X Centrum Nauki Kopernik Wędrówka przez las zjawisk Centrum nauki jako projekt zmiany kulturowej * Abstrakt: Niniejszy artykuł poświęcony jest centrum nauki jako instytucji pośredniego wychowania. Koncepcje wystaw i eksponatów Exploratorium — centrum nauki założonego w 1969 roku w San Francisco przez Franka Oppenheimera — przedstawione zostają jako inspiracja, która przyświecała utworzeniu warszawskiego Centrum Nauki Kopernik. Powstanie Kopernika zostaje osadzone w histo- rycznym i kulturowym kontekście zmian dotyczących zarówno paradygmatu muzeów, jak i w szerszej perspektywie przekształcania się kulturowego wyobrażenia edukacji. Opis pedagogicznych założeń eksponatów i wystaw ma na celu rekonstrukcję nowego paradygmatu relacji między zwiedzającym a instytucją wystawienniczą, jaką jest centrum nauki. Kluczowa kwestia dotyczy modelowanej przez Kopernika relacji między społeczeństwem a nauką. Wprowadzona do społecznej praktyki edukacyj- nej (upowszechniania kultury, w szczególności nauki) nowa instytucja ma w tym zamyśle uruchamiać nowe myślenie w skali ogólnospołecznej i prowadzić do zmiany społeczno-kulturowej. Słowa kluczowe: centrum nauki, wystawiennictwo, eksponaty, popularyzacja nauki, antropologia edukacji Wstęp, czyli dawno temu w Ameryce Frank Oppenheimer mawiał o sobie, że jest wujem bomby atomowej 1 . Jej „oj- cem” był jego starszy brat, Robert — amerykański fizyk, profesor na Uniwersy- tecie Kalifornijskim w Berkeley. Obaj bracia Oppenheimerowie pełnili kluczowe * Niniejszy artykuł jest fragmentem przygotowywanej książki dotyczącej roli centrum nau- ki w przekształcaniu się kulturowego wyobrażenia nauki i uczenia się. Niektóre z podejmowanych w nim wątków były już poruszane przez autorkę zarówno na gruncie naukowym, jak i publicy- stycznym, tu jednak ulegają znacznemu rozwinięciu, zob. Iłowiecka-Tańska, O roli nauki i powin- nościach naukowców, [w:] Sploty kultury, red. N. Dołowy-Rybińska, A. Gronowska, A. Karpo- wicz, I. Piotrowski, P. Rodak, Warszawa 2010, s. 366–376 oraz I. Iłowiecka-Tańska, Rewolucja kopernikańska, czyli Max Weber na YouTube!, „Liberté!”, 5.11.2012, https://liberte.pl/rewolucja- -kopernikanska-czyli-max-weber-na-youtube (dostęp: 15.01.2021). © Autor, 2023 Tekst opublikowany w otwartym dostępie przez Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego sp. z o.o., udostępniony na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0), https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl.