Dawid Lipiński ZKP Oddział Kociewski w Tczewie Polne istoty mityczne w wierzeniach Pomorzan. Analiza strukturalna 0. Wprowadzenie System wierzeń, podobnie jak język, jest integralną częścią rzeczywistości społeczno-kulturowej każdej grupy etnicznej. Z jednej strony jest bowiem mentalnym i abstrakcyjnym tworem tej grupy, z drugiej zaś każdy członek tej grupy wyrasta z niego, gdyż w drodze socjalizacji „przesiąka” nim, co wpływa na jego przekonania, postrzeganie rzeczywistości i system wartości. System wierzeń jest zatem integralnie powiązany z daną grupą etniczną, a granice tej grupy są równocześnie granicami tegoż systemu. Podobnie jest z wierzeniami pomorskimi, a dokładniej – kaszubskimi i kociewskimi. Wierzenia kaszubskie są integralną częścią kultury i wizji świata Kaszubów, podobnie jak kociew- skie – Kociewiaków. Już na wstępie należy zaznaczyć, że systemy te są odrębne od siebie (chociaż mogą na siebie wpływać i oddziaływać). Błędem jest zatem stawianie znaku równości między sys- temem wierzeń Kaszubów a systemem wierzeń np. Polaków, a każdy z nich należy traktować od- rębnie i tak też go badać 1 . Niestety, większość dotychczasowych badań nad wierzeniami pomorskimi, często stawiała ten znak równości. Przykładem może być bardzo ważna publikacja R. Dźwigoł o ludowym słownictwie mitologicznym 2 , która w bardzo dużej mierze sięga do materiału kaszubskiego, jednak traktując go, jak sama nazwa publikacji mówi, jako część wspólnoty ogólnopolskiej. Do podobnej unifikacji do- chodzi również często w pracach poświęconych tzw. mitologii Słowian 3 , gdzie często pewne ele- menty wierzeń generalizuje się na całą wspólnotę Słowian, ew. na poszczególne części tej wspólno- ty, gdy tymczasem na ową mitologię Słowian składa się szereg systemów wierzeń poszczególnych grup etnicznych, które często nie tylko mogą nie być ze sobą spójne, ale również mogą zawierać elementy sprzeczne. Badania nad wierzeniami Kaszubów i Kociewiaków prowadzi niewielka liczba badaczy, nie- mniej jednak pojawia się coraz więcej publikacji na ten temat. Przoduje tutaj zwłaszcza archeologia. Pod tym kątem wierzenia Pomorzan zostały całkiem dobrze omówione w publikacjach K. Kajkow- 1 Ostatnio podobny pogląd sformułował Stanisław Rosik, zob. S. Rosik, Od Swarożyca do Świętowita. Przemiany religii Słowian nadbałtyckich w X-XII wieku, Warszawa 2023, s. 23. 2 R. Dźwigoł, Polskie ludowe słownictwo mitologiczne, Kraków 2004. 3 Por. m.in. A. Brückner, Mitologia słowiańska i polska, Warszawa 1985; K. Moszyński, Kultura ludowa Słowian, cz. II, z. 1, Kraków 1934; S. Urbańczyk, Dawni Słowianie. Wiara i kult, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991.