บทความวิจัย วารสารวิทยาศาสตร์บูรพา ปีที่ 22 (ฉบับที่ 3) กันยายน – ธันวาคม พ.ศ. 2560 538 ความหลากชนิดและองค์ประกอบชนิดของสังคมมดบริเวณพื้นดินในพื้นที ่ เกษตรกรรมเขตร้อน: กรณีศึกษาจังหวัดระยอง ภาคตะวันออกของประเทศไทย Species Diversity and Composition of Terrestrial Ant Communities in Tropical Agricultural System: A Case Study of Rayong Province, Eastern Thailand กิตติศักดิ ์ ปราบพาล และ สาลินี ขจรพิสิฐศักดิ ์ * Kittisak Prabphal and Salinee Khachonpisitsak* ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา Department of Biology, Faculty of Science, Burapha University Received : 4 July 2017 Accepted : 16 November 2017 Published online : 22 November 2017 บทคัดย่อ งานวิจัยในครั้งนี ้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความหลากชนิดและองค์ประกอบชนิดของสังคมมดที่หากินตามพื ้นดินใน พื ้นที่เกษตรกรรมเขตร้อน (สวนทุเรียน สวนมังคุด และสวนยางพารา) ในจังหวัดระยอง ภาคตะวันออกของประเทศไทย ระหว่าง เดือนตุลาคม พ.ศ. 2558 ถึง เดือนกันยายน พ.ศ. 2559 โดยวิธีกับดักหลุม ผลการศึกษาพบมดทั้งหมด 36,309 ตัว (สวนทุเรียน จานวน 27,263 ตัว สวนมังคุด 5,409 ตัว และสวนยางพารา 3,637 ตัว) สามารถจัดจาแนกออกเป็น 36 ชนิด จาก 29 สกุล 7 วงศ์ย่อย โดยสวนมังคุดพบจานวนชนิดมากที่สุด ( 29 ชนิด 28 สกุล 6 วงศ์ย่อย) รองลงมาได้แก่ สวนทุเรียน (21 ชนิด 20 สกุล 5 วงศ์ย่อย) และสวนยางพาราพบ ( 17 ชนิด 16 สกุล 6 วงศ์ย่อย) ตามลาดับ จากการศึกษาดัชนีโครงสร้างทางชีวภาพของ สังคมมด พบว่า ค่าเฉลี่ยของดัชนีความหลากหลายของ Shannon (H') ดัชนีความหลากหลายของ Simpson (D') และ ดัชนี ความสม่าเสมอ (E') ของมด มีค่าสูงที่สุดในสวนมังคุด รองลงมาคือ สวนยางพาราและสวนทุเรียน ตามลาดับ เมื่อพิจารณาถึง ชนิดพันธุ ์เด่นในแต่ละพื้นที่ศึกษา พบว่า มดง่าม Carebara affinis (Jerdon, 1851) มดน้าผึ้ง ( Anoplolepis gracilipes (Smith, 1857) และมดคัน (Pheidole sp.) เป็ นชนิดพันธุ ์เด่นที่พบในสวนทุเรียน สวนมังคุด และสวนยางพารา ตามลาดับ นอกจากนี้ยังพบว่า ค่าสัมประสิทธิ ์ ความคล้ายคลึงของชนิดมดมีค่าสูงสุดในระหว่างพื ้นที่สวนทุเรียนและสวนมังคุด คิดเป็น ร้อยละ 64 ขณะที่ค่าสัมประสิทธิ ์ ความเหมือนของชนิดมดมีค่าต่าสุดในระหว่างสวนมังคุดและสวนยางพารา คิดเป็นร้อยละ 61 ผลการศึกษาทั้งหมดในครั้งนี ้แสดงให้เห็นว่าความหลากชนิด ความชุกชุม และองค์ประกอบชนิดของสังคมมดมีความแปรผัน ไปตามรูปแบบของการทาเกษตรกรรม คาสาคัญ : มด ความหลากหลาย สวนทุเรียน สวนมังคุด สวนยางพารา *Corresponding author. E-mail : salineek@buu.ac.th