NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. / NOHU J. Eng. Sci., 2021; 10(1): 284- 300 Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Niğde Ömer Halisdemir University Journal of Engineering Sciences ISSN: 2564-6605 Araştırma / Research * Sorumlu yazar / Corresponding author, e-posta / e-mail acaydin@atauni.edu.tr (A.C. Aydın) Geliş / Recieved: 12.10.2020 Kabul / Accepted: 25.11.2020 Yayımlanma / Published: 15.01.2021 doi: 10.28948/ngmuh.809490 284 Tarihi Şenkaya Yünören Köprüsünün deprem performansının incelenmesi Earthquake performance of historical Şenkaya Yünören Bridge Oğuzhan Çelebi 1 , Abdulkadir Cüneyt Aydın 1,* 1 Atatürk Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Erzurum, Türkiye Özet Abstract Türkiye Erzurum İli Şenkaya İlçesinde yer alan Yünören Köprüsünün, Türkiye’de yaşanmış büyük depremler etkisinde performansının belirlenmesi ve köprünün güçlendirilmesi için mevcut yöntemler kullanılarak çalışma yapılmıştır. Çalışmada, SAP2000 paket programı ile köprü üç boyutlu olarak modellenmiş ve yine analiz sonuçları bu programdan alınmıştır. Analiz sonuçlarına göre, köprü ayaklarının ileri hasar seviyesinde ve ana taşıyıcı kirişlerinin ise göçmenin önlenmesi hasar seviyesinde olduğu gözlemlenmiştir. Yapıdaki hasarları en aza indirgemek için, yapıda doğrusal olmayan yer değiştirmelerin yoğun olduğu kirişlerin dönme merkezine sismik sönüm cihazı yerleştirilmiştir. Ayrıca, ek güçlendirme yöntemi olarak kirişlerin deprem esnasında düzlem dışı burkulmasını önlemek için, kirişler yanal stabilite bağlantılarıyla desteklenmiştir. Elde edilen yapının üç farklı durumu, analiz edilerek sonuçlar karşılaştırılmıştır. Yanal stabilite bağlantılarıyla oluşan yapının sünek davranış gösterdiği ve sismik sönüm cihazı yerleştirilen tasarımda da yapının benzer şekilde belirgin hasar düzeyinde kaldığı gözlemlenmiştir. Yapının oluşabilecek deprem esnasında göçmeden ayakta durabilmesi için tasarımı yapılan şekliyle güçlendirilmesi gerektiği kanısına varılmıştır. This sentence needs rephrasing: Turkey Erzurum Province, located in the district of Şenkaya Yunoren Bridge, experienced major earthquakes in Turkey have been studied using the present method for determining the effect of performance and strengthening the bridge. In the study, the bridge was modeled in three dimensions with the SAP2000 package program, and the analysis results were obtained from this program. According to the analysis results, it was observed that the building columns were at the advanced damage level and the main carrier beams were at the damage level to prevent collapse. In order to minimize the damages in the structure, a seismic damping device was placed in the center of rotation of the beams where non-linear displacements are intense. Another strengthening method is to support the beams with lateral stability connections to prevent out-of-plane buckling of beams during earthquakes. Three different situations of the obtained structure were analyzed, and the results were compared. It was observed that the structure formed by the support of the beam with lateral stability joints displayed a ductile behavior and remained at an obvious damage level and the structure in which the seismic damping device was installed remained at the level of obvious damage. It has been concluded that the building should be strengthened in order to stand without collapse during an earthquake. Anahtar kelimeler: Çelik köprü, Onarım ve güçlendirme, Performans analizi Keywords: Steel bridge, Repair and strengthening, Performance analysis 1 Giriş Günümüzde kültürel öneme sahip tarihi yapılar, geçmiş medeniyetimizi anlamada bizlere öncülük etmektedir. Tarihi yapıların, doğal afetlerden veya herhangi bir durumdan göçmeden ayakta durabilmesi için, mimari ve tarihi yapısı bozulmadan restorasyonunun ya da onarım güçlendirilmesinin yapılması gerekmektedir. Çalışmada konu edinilen Yünoren çelik köprüsünün, 1900’lü yılların başında Ruslar tarafından, yaya ve yük arabaları geçişi için Erzurum Şenkaya Bölgesinde inşa edildiği tahmin edilmektedir. Günümüzde köylüler tarafından rulmanın üstüne su kanalı yapılarak kullanılmaktadır. Tarihte birçok göçlere, savaşlara ve doğal afetlere maruz kalan bölgelerden biri olan Şenkaya’da yer alan köprü birçok medeniyete ışık tutmaktadır. Tüm bu sebeplerle kültürel mirasın korunması ve yaşanabilecek büyük depremde köprüde ağır hasarların oluşmaması için köprünün deprem performans analizi yapılmıştır. Çelik köprü geniş mesafelere yayılan kemer şeklinde olması ve geometrik formu nedeniyle basınç kuvvetlerine maruz kalmaktadır [1]. Tarihi köprülerin birçoğu büyük depremlere maruz kalsa da ayakta durabilmeyi başarmıştır [2]. Çalışmada konu edilen köprü bugüne kadar büyük depremlere maruz kalmasına rağmen ayakta durabilmiştir. Ancak, köprüde yapılan gözlemler sonucunda kirişlerin ve kolonların yanal öteleme yaptığı görülmektedir. Yapı analizinden önce köprünün geometrik yapısı, malzeme ve maruz kaldığı kritik yüklerin bilinmesi gerekmektedir [3]. Bunların yanı sıra köprüde oluşan çatlaklar, ezilmeler, deformasyonlar ve sünmeler hesaba dahil edilmelidir [4]. Tüm bu etkilerin temsil edilmesi için Türkiye Çelik Yapılar Yönetmeliği 2016’da tanımlanan dayanım ve rijitlik azaltılması dikkate alınmıştır [5]. Yapıların analizinde üç ana kriter olan mukavemet, rijitlik ve stabilite durumları bu çalışmada göz önünde bulundurulmuştur [4]. Yukarıda ifade edilen tüm durumları analitik modelde temsil edilebilmesi için SAP2000 programında köprünün üç boyutlu modeli oluşturulmuş ve yapı elemanlarına yükler aktarılmıştır [6]. Yapıda oluşan tüm olumsuz durumları temsil eden model bu çalışmada hasarlı köprü olarak tanımlanmıştır. Tarihi yapıların performansının belirlenmesi için literatürde önerilen zaman tanım alanında doğrusal olmayan analiz yöntemi kullanılmıştır [7]. Zaman tanım alanında doğrusal olmayan analiz sonuçlarına göre yapıda bir takım güçlendirme prensipleri önerilmiştir. Yapı analizinde Türkiye’de yaşanmış büyük şiddetli depremlerden olan Erzincan Depremi, Erzurum Horasan Depremi ve Van Depremi verileri kullanılmıştır. Yapılan