ISSN: 2149 - 9225 Yıl: 3, Sayı: 9, Eylül 2017, s. 1-17 Prof. Dr. Yusuf ÇETİN Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, yusufcetin04@hotmail.com TÜRK SANATI BEZEME İKONOGRAFİSİ AÇISINDAN TAVUS KUŞU FİGÜRLERİNİN BİR DEĞERLENDİRMESİ 1 Özet Türk sanatı üzerine yapılan araştırmalar son yıllarda figürlü bezemeye daha ya- kından bakmaya başlamış, özellikle sembolik anlamları ile ilgili birçok yeni görüş- ler ortaya konulmuştur. Sülüngiller familyasına ait bir kuş türü olan tavus kuşu, erkeğine ait süslü tüylere sahip geniş yelpaze biçimindeki kuyruğundan dolayı dikkat çekmiş birçok uygarlığın ikonografisinde önemli bir sembol olmuştur. İko- nografik açıdan incelendiğinde tavus kuşu İslam öncesi Orta Asya Türk kültürü çevresinde hükümdar egemenliğini anlatmak için kullanılan sembollerdendir. Bu durum İslamiyet’in kabulünden sonraki dönemlerde de devam etmiştir. Hüküm- darların tasvir edildiği taht sahnelerinde, tahtın üstünde ve altında tavus kuşlarına rastlanmaktadır. Tavus kuşu, Orta Asya Türk kültüründe güzellik, itibar ve şerefi simgelediği de bilinmektedir. Bu nedenle saray gibi görkemli yapıların bezemesin- de çok sık rastlanmaktadır. İslamiyet’in kabulünden sonra daha çok cennet kuşu olarak nitelendirilmiş ve cenneti sembolize etmektedir. Türk sanatının erken evre- lerinden başlayarak Osmanlı döneminin sonlarına kadar çeşitli alanlarda bezeme unsuru olarak kullanılan tavus kuşları estetik görünümlerinin yanı sıra sembolik anlamları ile zengin ve gizemli bir dünyayı gözler önüne sermektedir. Anahtar Kelimeler: Tavus Kuşu, Türk Sanatı, Figür, İkonografi 1 Bu çalışma 02-05.10.2013 tarihleri arasında İstanbul Medeniyet Üniversitesi’nde düzenlenen XVII. Ortaçağ-Türk Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu’nda bildiri olarak sunulmuştur.