Modern Türklük Ara ş tırmaları Dergisi Cilt 20, Sayı 1 (Mart 2023), ss. 73-93 DOI: 10.58785/MTAD.20.2023.1.5 Telif Hakkı©Ankara Üniversitesi Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü MAKALE Tuva Kültüründe Satranç ve Tuva Türkçesinde Satranç İ le İ lgili Söz Varlı ğ ı Buket BARAN Ankara Üniversitesi (Ankara) ÖZET Entelektüel bir spor dalı olarak bilinen satranç çeşitli değişimler ve oyun eklemeleriyle günümüze ulaşmış, iki kişi tarafından karşılıklı olarak oynanan bir masa oyunudur. Satranç Tuva’da da en sevilen ve yaygın olarak oynanan oyunların başında gelmektedir. Bu sebeple satranç tıpkı Türk, Arap, Fars, Hint ve Batı dünyasında olduğu gibi Tuva kültüründe de önemli bir konumda bulunmaktadır. Tuva satrancında figürlerin isimlerinin ve oyunun kurallarının kendine özgü özellikleri bulunmaktadır. Tuvalar satranca geleneksel yaşam özelliklerini de katarak kendilerine özgü satranç türleri geliştirmişlerdir. Bu bağlamda çalışmada Tuva kültüründe satrancın konumu tespit edilmeye çalışılmış olup, Tuva Türkçesinde yer alan satranç kültürüne ait söz varlığı incelenmiş ve sözcüklerin genel Türk dili alanındaki durumları da değerlendirilmeye çalışılmıştır. ANAHTAR SÖZCÜKLER Tuva kültürü, Tuvalar, Tuva Türkçesi, satranç, sözvarlığı. ABSTRACT Chess, known as an intellectual sport, is a board game played by two people mutually, which has survived thanks to various changes and additions to the game. Chess is also one of the most popular and widely played games in Tuva. For this reason, chess has an important position in Tuvan culture, just as it is in the Turkic, Arab, Persian, Indian and Western worlds. In Tuvan chess, the names of the figures and the rules of the game have