Postêpy Dermatologii i Alergologii XXI; 2004/6 278 Adres do korespondencji: doc. dr hab. med. Rados³aw Œpiewak, Instytut Medycyny Wsi, ul. Jaczewskiego 2, 20-090 Lublin, e-mail: Radoslaw.Spiewak@plusnet.pl Zawodowe choroby skóry u rolników indywidualnych Occupational skin diseases among self-employed farmers RADOSŁAW ŚPIEWAK Instytut Medycyny Wsi w Lublinie, dyrektor Instytutu prof. dr hab. med. Jerzy Zagórski Abstract Official statistics contain very limited information on occupational skin diseases among self-employed farmers. In the National Register of Occupational Diseases, there is no special category for self-employed farmers, irrespective the separate insurance institution and fundamental differences in labour legislation. Statistics published by the Agricultural Social Insurance Institution lack medically relevant data. This study was aimed at filling this gap through creating detailed statistics of occupational dermatoses among private farmers. Cases of occupational dermatoses diagnosed from 1991 to 1999 were included in the analyses. Results: the first case was recorded in 1992; altogether there were 101 cases by the end of 1999. There was a clear increase in the number of diagnosed cases – from 0 in 1991 to 27 cases in 1999. Allergic contact dermatitis was the most common diagnosis (86%). The health impairment ranged from 2 to 36% (median 20%). The most frequently identified causes for the diseases were plant dusts and animal allergens, followed by metals, pesticides, and rubber chemicals. Despite the rapid increase in the numbers of diagnosed cases, there is evidence that only a small percentage of cases is detected nowadays. The reasons for this are lack of prophylactic health checks for self-employed farmers, their difficult access to occupational safety and health services, and finally lack of knowledge on this topic both among farmers and doctors in rural areas. Key words: self-employed farmers, occupational skin diseases, occupational dermatoses, statistical analysis, diagnoses, causative agents, detection. Streszczenie Informacje na temat zawodowych chorób skóry u rolników indywidualnych s¹ w oficjalnych statystykach bardzo sk¹pe. Krajowy Rejestr chorób zawodowych nie wyró¿nia grupy rol- ników indywidualnych, mimo odrêbnej instytucji ubezpiecze- niowej i fundamentalnych ró¿nic w statusie zatrudnienia. W statystykach Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Spo³ecznego brakuje istotnych danych medycznych. Celem niniejszych ba- dañ by³o wype³nienie tej luki poprzez opracowanie szczegó³o- wej statystyki dermatoz zawodowych u rolników indywidual- nych. Do analizy w³¹czono wszystkie przypadki zawodowych chorób skóry, stwierdzonych u rolników indywidualnych w la- tach 1991–1999. Wyniki: pierwszy przypadek dermatozy za- wodowej u polskiego rolnika indywidualnego odnotowano w 1992 r. Do koñca 1999 r. stwierdzono 101 przypadków. Wy- raŸny by³ trend wzrostowy, od 0 w 1991 r. do 27 przypadków w 1999 r. Najczêœciej (86% przypadków) rozpoznawano aler- giczne kontaktowe zapalenie skóry. Uszczerbek na zdrowiu wy- niós³ od 2 do 36% (mediana 20%). Najczêœciej czynnikami sprawczymi by³y py³y roœlinne i alergeny zwierzêce, a nastêp- nie metale, pestycydy oraz sk³adniki gumy. Mimo ¿e stwierdzo- nych przypadków szybko przybywa, istniej¹ przes³anki wska- zuj¹ce, ¿e wykrywa siê zaledwie niewielki odsetek wszystkich zachorowañ. Przyczyn¹ tego stanu rzeczy jest brak badañ wstêpnych i okresowych w rolnictwie indywidualnym, ograni- czona dostêpnoœæ rolników do œwiadczeñ medycyny pracy oraz brak wiedzy na ten temat zarówno wœród rolników, jak i leka- rzy praktykuj¹cych na terenach wiejskich. S³owa kluczowe: rolnicy indywidualni, zawodowe choro- by skóry, dermatozy zawodowe, analiza statystyczna, rozpo- znania, etiologia, wykrywalnoœæ. (PDiA 2004; XXI, 6: 278–285)