Bir-Çok Açısından Ali Kuşçu’da Yüklemleme Mehmet Özturan * Özet: Bu makale, Ali Kuşçu’nun (ö. 879/1474) Şerhu Tecrîdi’l-akâid eseri üzerinden metafiziğin temel kavramların- dan birlik (vahdet) ile yüklemleme şeması, yani “kategorik önerme, konu ve yüklemin bir açıdan birleşmesini, başka bir açıdan ise farklılaşmasını gerektirir” önermesi arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Bu şema, Fahreddin er-Râzî’nin (ö. 606/1210) eserlerinden ilham alınarak Nasîruddin et-Tûsî (ö. 672/1274) tarafından Tecrîdü’l-i‘tikâd’a taşınmış ve böylece felsefi kelam kitaplarının, özellikle de Tecrîdü’l-i‘tikâd şerhlerinin gündemine girmiştir. Tecrîdü’l-i‘tikâd üze- rine yapılan şerhler, ‘haml’ başlığı altında bu şemanın temellendirilmesine ilişkin çeşitli yaklaşımlar sunmaktadır. Fakat aynı şema, aynı kitapta bambaşka bir bağlamda, vahdet-kesret başlığı altında da incelenmektedir: Haml baş- lığı altında kategorik önermede konu terimin ve yüklem teriminin bir cihetten birlik (ittihad) oluşturması bir başka cihetten de farklı olması gerektiği söylenirken, vahdet-kesret başlığında da ‘bir’ ve ‘çok’ sıfatlarını alan şeylerin bir cihetten ‘bir’ başka bir cihetten ‘çok’ olması gerektiği söylenmektedir. Dolayısıyla birlik ve çokluk hem mantıksal hem de metafiziksel iki ayrı bağlamda ele alınmaktadır. Bu makalede, Kuşçu’nun şerhini analiz ederek, vahdet-kes- ret ve kategorik önermelerdeki yüklemlemenin cihetler özelinde görünen bu kesişimini vurgulamaya çalışacağım ki bu, henüz gereken ilgiyi görmemiş bir husustur. Bu açıdan makale, metafiziğin genel kavramlarından vahdet ve kesreti kategorik önermeler gibi mantıksal unsurlar ile karşılaştırarak mantıksal kavramları metafiziksel temelleri ile birlikte ele almanın önemine katkı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Ali Kuşçu, Fahreddin er-Râzî, bir, çok, özdeşlik, kategorik önerme, yüklemleme. Abstract: This paper examines the relationship between the fundamental metaphysical concepts of unity (wah- dat) and the predication schema, which posits that “a categorical proposition requires the subject and predicate to be identical in one respect and distinct in another,” as discussed in ‘Alī al-Qūshjī’s (d. 879/1474) Sharh al-Tajrīd al-‘Aqā‘id. This schema, drawn from the works of Fakhr al-Dīn al-Rāzī (d. 606/1210), was later integrated into Ta- jrīd al-Iʿtiqād by Naṣīr al-Dīn al-Tūsī (d. 672/1274), and subsequently became part of the discourse in philosophical kalām texts, particularly in the commentaries on Tajrīd al-Iʿtiqād. These commentaries present various approaches to grounding this schema within the discussion of ḥaml (predication). At the same time, this schema is also analyz- ed, in the same text, under the section on unity and plurality (wahdat-kathrat) in a completely different context. In the ḥaml section, it is argued that the subject term and predicate term of a categorical proposition must be unified in one respect and distinct in another. Meanwhile, in the section on unity and plurality, it is posited that entities described as ‘one’ and ‘many’ must be ‘one’ in one regard and ‘many’ in another. More specifically, unity and plurality are addressed in two distinct contexts, both logical and metaphysical. By analyzing Qūshjī’s commentary, this paper seeks to underscore the intersection between the concepts of unity and plurality and the metaphysical founda- tions of predication in categorical propositions—an area that has not yet received sufficient scholarly attention. In this regard, the paper emphasizes the importance of examining logical concepts, such as categorical propositions, alongside metaphysical concepts like unity and plurality, by demonstrating how logical structures are rooted in their metaphysical foundations. Keywords: ‘Alī al-Qūshjī, Fakhr al-Dīn al-Rāzī, one, many, identity, categorical proposition, predication, unity, mul- tiplicity. * Doç. Dr. İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Felsefe Bölümü. İletişim: mehmet80@gmail.com Özturan, Mehmet. “Bir-Çok Açısından Ali Kuşçu’da Yüklemleme”, Nazariyat 10/2 (Ekim 2024): 45-66. Atıf© dx.doi.org/10.12658/Nazariyat.10.2.M0261 DOI https://orcid.org/0000-0002-8919-9751 Makale Geliş Tarihi: 5 Ağustos 2024 10 Eylül 2024 Makale Kabul Tarihi: