Tijdschrift voor Human Factors 20 Tijdschrift voor Human Factors - jaargang 41 - nr. 1 - april 2016 Werkdruk en werkstress In 2014 is het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de campagne ‘check je werkstress’ gestart. Met deze campagne wil het ministerie aandacht vragen voor een van de belangrijkste beroepsziektes van ons land. Een derde van het werkgerelateerde ziekteverzuim wordt veroorzaakt door werkstress. Er wordt al jaren onderzoek gedaan naar de oorzaken van werkstress en inmiddels is er een goed beeld van de belangrijkste ‘psychosociale risicofactoren’. Toch blijft het aanpakken van deze risicofactoren in bedrijven lastig. Nog steeds geven veel werknemers (bijna 43%) aan dat de genomen maatregelen ten aanzien van werkdruk en werkstress in hun bedrijf niet toereikend zijn (NEA). Werkdruk en werkstress zijn gevoelige en lastige onderwerpen en in sommige organisaties belemmert de cultuur een dialoog tussen werkgevers en werknemers over dit thema. En zelfs als deze dialoog wel wordt gevoerd, dan is het voor organisaties lastig om de juiste maatregelen te nemen. Werk wordt complexer en vraagt steeds meer van onze mentale vermogens en onze veerkracht. We moeten het bovendien langer volhouden dan de vorige generatie. Juist nu is het belangrijk dat werkgevers, maar ook werknemers de verantwoordelijk nemen om samen beroepsziekte nummer 1 in Nederland terug te dringen. We hopen dat dit dossier hier een bijdrage aan kan leveren. De begrippen werkstress, werkdruk en burn-out worden vaak door elkaar gebruikt. Met werkstress worden stressgerelateerde klachten bedoeld die veroorzaakt worden door het werk. Spanningsklachten, slaapproblemen, concentratieproblemen of hoofdpijn zijn voorbeelden van dit soort klachten. Als deze klachten langer aanhouden, kan dat leiden tot uitval als gevolg van een burn-out. Een belangrijke oorzaak van werkstress is werkdruk. Werkdruk ontstaat als er een ongunstige balans is tussen taakeisen (veel werk, moeilijk werk, etc.) en regelmogelijkheden (de mate waarin iemand invloed heeft op de uitvoering van het werk). Of en in welke mate deze balans uit evenwicht raakt is ook afhankelijk van individuele factoren, zoals de belastbaarheid en de competenties van een werknemer. Daarnaast zijn er buffers die er voor zorgen dat werknemers die werkdruk ervaren minder snel last krijgen van de gevolgen hiervan, zoals werkstress maar ook burn-out en verzuim. Een belangrijke buffer is de sociale steun die werknemers ervaren (Wiezer e.a., 2012). Net als werkdruk kunnen ook agressie en geweld en pesten en discriminatie werkstress veroorzaken. Bevlogenheid wordt vaak als tegenhanger van werkstress en burn-out gezien. In dit dossier worden de onderwerpen werkstress, werkdruk en bevlogenheid verder uitgediept. Het dossier start met een artikel waarin de cijfers met betrekking tot werkstress en de psychosociale risicofactoren op een rijtje worden gezet. Hoeveel werknemers in Nederland ervaren stressklachten en in welke sectoren werken deze werknemers? En wat zijn de trends als wordt gekeken naar de risico’s? In het tweede artikel worden de begrippen burn-out en bevlogenheid besproken. Burn-out en bevlogenheid lijken twee uiteinden van een continuüm, maar het voorkomen van burn-out vraagt een hele andere benadering dat het stimuleren van bevlogenheid. Aan de hand van het Job Demands Resource Model van Arnold Bakker wordt uitgelegd waarom. In het laatste artikel wordt een aanpak van werkdruk beschreven, een van de belangrijkste stressfactoren. Met deze aanpak kunnen organisaties, eventueel met hulp van een adviseur, aan de slag met het ontwikkelen van maatregelen om werkdruk te voorkomen. Over de (gast)redacteuren Dr. N.M. Wiezer Senior onderzoeker Work, health and technology TNO, Leiden Dr.ir. M.H. Sonneveld Universitair Docent Faculteit Industrieel Ontwerpen TU Delft