Geliş Tarihi | Received: 03.06.2024 Kabul Tarihi | Accepted: 16.12.2024 Sanat Tarihi Dergisi, 33/2, Ekim | October, 2024, 817-839. Araştırma | Research DOI: https://doi.org/10.29135/std.1494983 VERNAKÜLER MİMARLIK BAĞLAMINDA BİR TEKTONİK/ ATEKTONİK KURGU OLARAK ARI EVİ: DEREKÖY-KUMLUCA ÖRNEKLERİ  BEE HOUSE AS A TECTONIC/ATECTONIC CONFIGURATION IN THE CONTEXT OF VERNACULAR ARCHITECTURE: DEREKÖY-KUMLUCA EXAMPLES Nisa YILMAZ ERKOVAN* Lale ÖZGENEL** Öz Vernaküler mimarlık, genellikle yerel ve kırsal bağlamlarda bulunan köy, mahalle, ilçe gibi farklı yerleşim ölçeklerinde, geleneksel yapım yöntemleriyle inşa edilen konut yapı- larıyla birlikte, ambar ve sundurma gibi barınma dışı yapılara da referans verir. Bu anlamda, geleneksel toplumların kültür ve yaşayışlarını mekânsal ve çevresel olarak ifade eder. Bu tür çevrelerin bileşeni olan, gündelik yaşamda sıklıkla kullanılan ve benzer geleneksel yöntemlerle inşa edilen hayvanlara ait yapılar da vernaküler mimarlığın bir parçasıdır. İçinde barındırdıkları arı kovanlarını yabani hayvanlar ve hırsızlardan korumak amacıyla, bulundukları bağlamın yerel özelliklerine ve malzeme olanaklarına göre inşa edilen arı evleri, bu tür yapılardan olup kırsal mimarlık örneklerindendir. Daha çok Akdeniz Havzası ve Toroslar’da örneklerine rast- lanan, taş ve ahşap gibi yerel malzemelerle inşa edilen bu yapılar, gövde, üst örtü biçimi ve tasarımı açısından farklılık gösterir. Arı evlerinin tipolojik çeşitliliği, bu yapıları kavramsal açıdan anlamaya, yorumlamaya ve anlamlandırmaya olanak tanır. Kullanımı giderek azalan ve yerini modern tekniklere ve malzemelere bırakan geleneksel yaklaşımla inşa edilen arı evleri- nin belgelenmesi ve tartışılması, kırsal yapılı çevrenin ve yapı yapma tekniklerinin korunması ve anlaşılması açısından önemlidir. Antalya’nın Kumluca ilçesindeki Dereköy Mahallesi’nde tespit edilen bir grup arı evi bu anlamda incelenmiş ve kırsal yapı örnekleri olarak belgelenmiş- tir. Akdeniz Havzası’nda yazarlar tarafından daha önce tespit edilen arı evlerinden farklı bir ti- poloji sunan Dereköy’deki altı adet arı evi, “Ahşap Gövdeli Moloz Taş Dolgulu Arı Evi” olarak sınıflandırılmıştır. Bu örneklem grubu, bağlam, malzeme, malzemenin bir araya geliş kurgusu, yapım yöntemi ve işlev gibi temalar çerçevesinde irdelenmiştir. Tipolojik olarak belgelenen arı evlerinin, bağlamlarına uyumlanma ve bağlamdan anlam kazanma biçimleri ile yapısal ni- telikleri tektonik/atektonik, strüktür ve konstrüksiyon kavramları üzerinden yorumlanmıştır. Çalışma hem tespit edilmiş arı evlerinin belgelemesini kavramsal bir çerçeve içinde yapmayı, hem de Antalya’nın kırsal havzasında tespit edilen arı evleri hakkında daha önce yapılan çalış- malarda ortaya konan tipoloji, literatür ve tartışmaları geliştirmeyi amaçlamıştır. Anahtar Kelimeler: Vernaküler Mimari, Arı Evi, Tektonik, Atektonik, Dereköy-Kumluca * Doç. Dr., Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi, Sanat Tasarım ve Mimarlık Fak., Mimarlık Bölümü. ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-7473-7131 ♦ E-mail: nisa.erkovan@alanya.edu.tr ** Prof. Dr., Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Ankara. ORCID ID: https://orcid.org/0000-0003-0016-7225 ♦ E-mail: olale@metu.edu.tr