Makale Bilgisi/Article Info Geliş/Received: 11.04.2021 Kabul/Accepted: 08.06.2021 Araştırma Makalesi/Research Article, s./pp. 519-541 Temmuz 2021 Cilt: 11, Sayı: 2/July 2021 Volume: 11, No: 2 Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (KÜSBD) ISSN 2146-2879 Kirikkale University Journal of Social Sciences E-ISSN: 2717-6231 MEMLÜKLER DÖNEMİ ANONİM HALK EDEBİYATI i (Halk Dilinde Şöhret Bulan Haberleri Derleyen Eserlerde) İBRAHİM SAĞLAM ii Öz Moğol saldırıları ve Haçlı seferleri sonrası Bağdat, Endülüs gibi ilim merkezleri istila edilmeye başlanmıştı. Bu dönemde kurulan Memlük Devleti, ülkelerini terk etmek zorunda kalan birçok âlime ev sahipliği yaptı. Kısa zamanda Kâhire ve Şam şehirleri önemli ilim merkezleri haline dönüştü. İlim ve kültür hayatındaki canlılık her alanda olduğu gibi dil ve edebiyat sahasında da kendisini hissettirmişti. İlim, irfan meclislerinde ve halk arasında bir kısmı Hz. Peygamber’e ait hadisler, bir kısmı ise toplumda sevilen kişilere ait kelâm-ı kibâr türü sözler dolaşmaktaydı. Bu sözler arasında anonim halk edebiyatına ait bazı darb-ı mesel, şiir, aḫbâr, ḳıṣṣa ve deyişler de bulunmaktaydı. Takıyyüddîn Ahmed İbn Teymiyye (öl. 728/1328), Bedrüddîn Muhammed ez-Zerkeşî (öl. 783/1381), Şemsüddîn es-Sehâvî (öl. 902/1497) ve Celâlüddîn es-Süyûtî (öl. 911/1505) gibi âlimler halkın arasında dolaşan ve mahiyeti bilinmeyen bu sözlerin gerçeklik durumunu hadis usulü kriterlerine göre ortaya koymak üzere eserler kaleme almışlardır. Her ne kadar ilgili kitaplar hadis ilmi sahasında yazılsa da ele aldığı konuların bir kısmı Arap dili ve edebiyatı ile doğrudan ilgilidir. Bu çalışmada söz konusu eserlerde geçen ve halk dilinde dolaşan; darb-ı mesel, şiir, aḫbâr, ḳıṣṣa ve deyişler ele alınmıştır. Bu şekilde Memlükler dönemi anonim halk edebiyatına dair örneklerden bir kesit sunulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Anonim Halk, Edebiyat, Memlük, Hadis Edebiyatı, Müştehir. Memlūk Period Anonym Folk Literature (In The Works Compiling The News Finding Fame In The Folk Language) Abstract One of the fundamental problems of political philosophy is the problem of the origin of the state. One After the Mongol invasions and the Crusades, scientific centers such as Baghdad and Andalusia began to be invaded. The Mamlūk State, which was established during this period, was home to many scholars who had to leave their countries. In a short time, the cities of Cairo and Damascus became important centers of science. The vitality in the life of science and culture made itself felt in the field of language and literature, as it did in every field. Between scientific and religious meetings and people, sometimes ḥadīt̲h̲ belonging to the Prophet and sometimes beautiful words belonging to loved people in society were spoken. Among these words, there were some proverbs, examples, poems, news of the past, stories and folk expressions of anonymous folk literature. Scholars such as Taḳī al-Dīn Aḥmad Ibn Taymiyya (d. 728/1328), Badr al-Dīn Muḥammad al-Zarkas̲h̲ ī ((d. 783/1381), S̲h̲ams al-Dīn Abu’l-K̲ h̲ayr Muḥammad al-Sak̲h̲āwī (d. 902/1497) and J̲alāl al-Dīn al-Suyūṭī (d. 911/1505) have written works to reveal the truth of these words, which are spoken among the people and whose essence is unknown, according to the criteria of the ḥadīt̲h̲ method. Although many related works have been written in the i Bu çalışma, İbrahim Sağlam tarafından hazırlanan “Müştehir Hadislerin Doğuşu, Gelişimi ve Değerlendirmesi” Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017 tarihli basılmamış doktora tezinden üretilmiştir. ii Dr, Diyanet İşleri Başkanlığı Kırıkkale İl Müftülüğü, ibrahimsaglam@gmail.com