Türk Pediatri Arﬂivi 2003; 38: 73-80 A vitamini ve anne-çocuk sa¤l›¤› Vitamin A and mother-child health Ayla Günlemez(*), Begüm Atasay(*), Saadet Arsan(**) 73 (*) Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Çocuk Sa¤l›¤› ve Hastal›klar› Anabilim Dal›, Neonatoloji Bilim Dal›, Uzm.Dr. (**) Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Çocuk Sa¤l›¤› ve Hastal›klar› Anabilim Dal›, Neonatoloji Bilim Dal›, Prof.Dr. Yaz›ﬂma adresi: Dr. Ayla Günlemez, Ayd›n Sokak, 14/7 Balkiraz Mah. A. Paﬂa-Ankara E-mail: agunlemez@hotmail.com, Tel: 0312 362 30 30 / 6390 - 6599, Faks: 0312 362 05 81 Özet A vitamini normal görmede, hücre farkl›laﬂmas›nda, ço¤almas›nda ve epitelial bütünlü¤ün sa¤lanmas›nda kritik rol oynar. Geliﬂmekte olan ül- kelerde A vitamini eksikli¤i önemli ve önlenebilir halk sa¤l›¤› sorunlar›ndan biridir. Bu makalede dünyada ve Türkiye’de A vitamini eksikli¤i ve anne - çocuk sa¤l›¤› üzerine etkileri tart›ﬂ›lmaktd›r. Anahtar kelimeler: A vitamini, anne sa¤l›¤›, çocuk sa¤l›¤› Summary Vitamin A has a critical role in normal vision, cell differantiation, proliferation and maintanence of epithelial cell integrity. Vitamin A deficiency is one of the most prevalent and important deficiencies and is of public health significance in developing countries. This article reviews vita- min A deficiency in the world and Turkey and it’s effect on maternal and child health. Key words: vitamin A, maternal health, child health Giriﬂ ‹nsan vücudu için gerekli olan vitamin veya mine- rallere mikronütrient denilmektedir. Bunlar›n eksik- li¤i ile oluﬂan tablo da mikronütrient malnutrisyonu olarak tan›mlanmaktad›r. ‹yot, demir ve çinko gibi A vitamini de halk sa¤l›¤› aç›s›ndan önemli olan mikronütrientlerden biridir (1-3). A vitamini eksikli¤ine ba¤l› olarak geliﬂen gece körlü¤ünün MÖ. 1500 y›llar›ndan itibaren görüldü- ¤ü bilinmektedir (4). A vitamini ya¤da çözünen ilk vitamin olarak bulunmuﬂtur. 1928 y›l›nda ise ilk kez k›zam›k tedavisinde kullan›m› ile antienfektif bir vitamin oldu¤u saptanm›ﬂ ve 1937’de de kimyasal yap›s› ortaya konmuﬂtur (3-5). Halk sa¤l›¤› aç›s›n- dan önemi ise 20.yüzy›l baﬂlar›nda Danimarka’da tereya¤ yerine margarin, anne sütü yerine süt tozu kullan›m›n› takiben ve II.Dünya savaﬂ› öncesinde Singapur’da beslenme yetersizli¤ine ba¤l› olarak geliﬂen kseroftalmi epidemilerinin görülmesiyle or- taya ç›km›ﬂt›r (3). Bununla birlikte yaklaﬂ›k 50-60 y›l süresince A vitaminin önemi üzerinde durulma- m›ﬂ ve ancak 1980’ lerden sonra, geliﬂmekte olan ülkelerde, eksikli¤i ile ilgili sorunlar tekrar günde- me getirilmiﬂtir. A vitamininin k›zam›k mortalite ve morbiditesinde azalt›c› etkisinin çal›ﬂmalarla kesin- lik kazanmas›n› takiben de, 1987 y›l›nda Dünya Sa¤l›k Örgütü (WHO) ve Birleﬂmiﬂ Milletler Çocuklara Yard›m Fonu (UNICEF) taraf›ndan ilk kez A vitamini ile ilgili rapor sunulmuﬂtur. Bu ra-