SAVUR, Hilmi ve KAYABAġI, Rabia Gökçen (2024). “Adana ve Çevresindeki Mezarlarda Türk Motif ve Sembolleri”, UHAD/Uluslararası Halkbilimi AraĢtırmaları Dergisi, S. 7/1, s. 135-154. Gönderim tarihi: 09.04.2024, Kabul tarihi: 25.5.2024, Yayın tarihi: 31.5.2024 AraĢtırma Makalesi ADANA VE ÇEVRESİNDEKİ MEZARLARDA TÜRK MOTİF VE SEMBOLLERİ * Turkish Motifs and Symbols in the Graves in Adana and its Surroundings Hilmi SAVUR ** Rabia Gökcen KAYABAŞI *** Öz Ġnsanlık tarihinin en zengin kültürlerinden biri olan Türk kültürü, tarihi süreç içerisinde farklı medeniyetlerle buluĢarak ĢekillenmiĢ ve geliĢimini devam ettirmiĢtir. Çok yönlü bir olgu olan kültürün manevi unsurlarını tespit etmek oldukça zorken, maddi olanları belirli karĢılaĢtırmalara imkân tanımaktadır. Bu maddi kültür unsurlarından biri mezarlardır. Mezarlar bu dünya ve öteki dünya arasında eĢik durumundadır. Tarihin en eski dönemlerinden itibaren Türkler, ölüm ve ölümden sonraki hayatın varlığına değer vermiĢlerdir. GeçmiĢten günümüze aktarılan gelenekler farklı dönemlerde değiĢkenlik gösterse de ana tema genellikle aynı kalarak iĢlevselliğini devam ettirmiĢtir. Türklerin ölüme bakıĢ açısı, ölümle yüzleĢmeleri, ölüm sonrasında yaptıkları ritüeller, temel olarak din ve gelenekler üzerinden temellendirilmiĢtir. Türklerin Ġslamiyet‟i kabul etmesiyle beraber ölü ve mezar gelenekleri kısmen değiĢse de anlam itibariyle özü değiĢmemiĢtir. Osmanlılar döneminde hem mezar taĢları bir sanat eseri hüviyeti kazanmıĢ hem de türbe adı verilen yapılar ortaya çıkmıĢtır. ÇalıĢmada; Adana il merkezindeki Akkapı Mezarlığı, Asri Mezarlık, Buruk Mezarlığı, Havutlu Mezarlığı, Kabasakal Mezarlığı, Kimsesizler Mezarlığı, Sülüklüpınar Mezarlığı, Yüzüncüyıl Mezarlığı ile ilçe ve köylerde bulunan çeĢitli mezarlar saha araĢtırması teknikleriyle” araĢtırılmıĢ ve 902 mezar tespit edilerek incelenmiĢtir. Bu mezarlar arasından seçilen mezar taĢları, Türk motif ve sembolleri özelinde açıklanmaya çalıĢılmıĢtır. Mezarlar, bir kültürün ölüme ve atalara karĢı duruĢ ve bakıĢ açısını da ortaya koymaktadır. Mezarda yapılan ritüel ve uygulamalar geçmiĢten günümüze gelen ve değiĢimi zor ritüellerdir. AraĢtırmada Adana mezarlarında ağaç, Umay Ana, eĢik ve beĢik motifleriyle; tütsü yakma, kıyafet asma ve kurdele asma ritüelleri tespit edilmiĢtir. KarĢılaĢılan uygulamalar, Adana mezarlarında Türk inanç sisteminin geçmiĢten günümüze hâlâ canlı olduğunu ve uygulamalarla iĢlevsel anlamda devam ettiğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Mezar, Ölüm, Türk Kültürü, Halkbilimi. Abstract Turkish culture, one of the richest cultures in the history of mankind, has been shaped by meeting different civilizations in the historical period and has continued its development. While it is quite difficult to identify the spiritual elements of culture, which is a multifaceted phenomenon, the material ones allow for certain comparisons. One of these material elements of culture is graves. Graves are a connection points between this world and afterworld. Ever since the earliest periods of history, Turks have valued the existence of death and the afterlife. Although the traditions passed down from the past to the present have varied in different periods, the main theme has generally remained the same and continued to be functional. The perspective on death of Turks, their confrontation with death, and the rituals they perform after death are based on religion and traditions. With the acceptance of Islam by the Turks, the traditions of death and funerary rituals partially changed, but their essence remained unchanged in terms of meaning. During the Ottoman period, both tombstones became works of art, and structures called shrines were built. In the study, Akkapı Cemetery, Asri Cemetery, Buruk Cemetery, * Bu makale, “Mezar ve Türbelere Kült Merkezli Bir BakıĢ: Adana Örneği” adlı yayınlanmamıĢ yüksek lisans tezinden üretilmiĢtir ** Bilim Uzmanı, Aksaray Üniversitesi, savurhilmi2@gmail.com, ORCID: 0000-0002-5381-939X *** Doç. Dr., Aksaray Üniversitesi, rabiagokcen@hotmail.com, ORCID: 0000-0002-6147-7916