233 ANALI GHB 2024; 53 (45) DOI: https://doi.org/10.51719/25663267.2024.31.45.233 UDK: 929 Varvari, Ali-paša Izvorni naučni rad NIHAD DOSTOVIĆ Orijentalni institut u Sarajevu SUDSKI SPOROVI O DUGOVIMA POGUBLJENOG VARVARI ALI-PAŠE KAO HISTORIJSKI IZVOR (1647–1649) - prilog biografiji Varvari Ali-paše - Sažetak Varvari Ali-paša je bio osmanski visoki vojni zapovjednik i namjesnik tokom prve polovine 17. vijeka. Rodom je iz sela Varvara u Bosni. Pošto je podigao oružanu pobunu, pogubljen je sultanskom naredbom 1648. godine. U ovom radu se analizi- ra šest arhivskih dokumenata iz 1649. godine koji govore o podmirivanju pašinih dugova i novčanih potraživanja prema njemu. Te su obaveze podmirene iz njegove nasljedne mase izvan konfiskovanog dijela imovine koji je direktno pripao državnoj riznici. Njegove nepodmirene obaveze iznosile su 728.800 akči. Prema analiziranim dokumentima podmireno je šest vjerovnika. Petorica od njih su bili muslimani, a jedan je bio Jevrej. U vjerovnike je spadao i pašin sin Mustafa-beg. Dokumenti pru- žaju značajne podatke o pašinoj biografiji, njegovoj porodici, sviti i domaćinstvu, kolanju evropskog srebrenog novca u Carstvu, te društveno-ekonomskoj situaciji u Carstvu sredinom 17. vijeka. Ključne riječi: Varvari Ali-paša, sporovi, dugovi, potraživanje, vjerovnici, ostavinska masa, rijal, konfiskacija. Uvod Varvari Ali-paša, osmanski visoki vojni zapovjednik i namjesnik rodom iz sela Varvara kod Prozora u Bosni, koji je živio tokom prve polovine 17. vijeka, bio je u službi Osmanskog Carstva za vrijeme vladavine šest sultana, a pogubljen je sultanskom naredbom 1648. godine. 1 Hroničari ga opisuju kao vrlo sposobnog, hrabrog, pravednog i neustrašivog. Arhivska građa u Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (ranije Başbakanlık Osmanlı Arşivi – BOA) omogućuje da se velikim dijelom prati hronologija postavljenja 1 O biografiji Varvari Ali-paše vidi: Marija Đukanović, Rimovana autobiografija Varvari Ali-paše, Filološki fakultet, Beograd, 1967; Ahmet Önal, „Varvar Ali Paşa“, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (dalje: TDVİA), 42. cilt, str. 530-531; Ahmet Önal, „Varvar Ali Paşa ve İsyanı“, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 39, İstanbul, 2018, str. 1-36, posebno na str. 31.