jaargang 80 • augustus 2024 27 vakblad groen 26 Auteurs: Derk Jan Stobbelaar, Else Vermeulen, Dana Kamphorst | Beeld: Natuur om de Hoek Samenwerking blijkt succesfactor voor natuurbetrokkenheid WELZIJNSORGANISATIES HEBBEN BETERE INGANG BIJ MOEILIJK BEREIKBARE GROEP Mensen uit wijken met een lage sociaaleconomische status (SES) zijn moeilijk te bereiken voor natuurac- tiviteiten. Samenwerking met welzijnsorganisaties blijkt een succesfactor bij het betrekken van bewoners van lage “SES-wijken”. Deze organisaties hebben al een goed netwerk onder deze mensen. Het komt er wel op aan om deze samenwerking een vervolg te geven. In de Agenda Natuurinclusief streeft het ministerie van LNV samen met een aantal maat- schappelijke partners naar een natuurinclusieve samenleving 1 . Dat wil zeggen, dat in alle sectoren van de maatschappij natuur een plek krijgt en zich kan ontwikkelen. Burgers zijn een belangrijke doelgroep hier- voor. Omdat ze een grote groep vormen, kunnen ze samen ook een groot verschil maken. Nu is het zo dat sommige groepen burgers moeilijk te bereiken zijn als het gaat om natuur-betrokken activiteiten, zoals groen vrijwil- ligerswerk en groene burgerini- tiatieven. Sanders en anderen geven aan dat er niet veel (kwan- titatief ) onderzoek is gedaan naar sociale differentie binnen de deelnemers van groene burgeri- nitiatieven. Het overheersende beeld is wel dat niet alle groepen even goed vertegenwoordigd zijn als het gaat om deelname aan groene burgerinitiatieven 2 . Lage- re inkomensgroepen en etnische groepen nemen bijvoorbeeld minder vaak deel aan burgerini- tiatieven rondom citizen science voor stedelijk groen 3 . Daar tegen- over blijkt er een oververtegen- woordiging te zijn van ouderen, hoogopgeleiden en mannen bij burgerinitiatieven. Ook de baten van groen komen minder terecht bij lage SES- groepen: zij hebben een slechtere toegang tot groen ten opzichte van welgestelde groepen 4 . Beleidsmakers van gemeenten signaleren dat vergroening van lage SES-wijken vaak lastiger is dan in andere typen wijken. Die uitdaging heeft onder andere te maken met 1. de infrastruc- tuur van de wijken en 2. beperkt draagvlak van bewoners uit lage SES-wijken voor groenrealisatie 5 . Natuur om de Hoek Een van de projecten die pro- beert hier wat aan te doen is Natuur om de Hoek. Dit is een samenwerkingsverband dat Na- turalis heeft opgezet met lokale partners in enkele lage SES- wijken in Leiden en Katwijk 6 . Hier wordt gebruikgemaakt van een drietrapsraket: 1. op scholen wordt les gegeven over de natuur, waarna 2. ook activiteiten buiten school worden aangeboden in samenwerking met lokale groen- groepen en musea, met hoop dat 3. kinderen zo enthousiast wor- den dat ze ook lid worden van een reguliere natuurclub. De slogan is dat je “op natuur” kan, zoals je ook op voetbal kunt. Uit evaluaties blijkt dat stap 1 heel goed gaat, dat een aantal kinderen stap 2 maken, maar dat stap 3 nog niet gebeurt 7 . Ook is het zo dat Natuur om de Hoek in essentie voor alle bewoners van de betreffende wijken zou moeten zijn, maar dat tot nu toe de activiteiten vooral op kinderen gericht zijn. Kinderen zijn via scholen gemakkelijker te bereiken en staan waarschijnlijk meer open voor natuurervarin- gen. Toch is het ook de moeite waard om te onderzoeken of het mogelijk is volwassenen “op na- tuur” te krijgen, alleen al omdat ze een grote groep vertegenwoor- digen en zeggenschap over hun omgeving hebben. Het project Natuur om de Hoek is een van de casestudies in het NWO -SIA onderzoek Natuur- inclusief gedrag van burgers 8 . Via dit onderzoek is in Natuur om de Hoek een zogenaamde interven- tie voorgesteld om natuurinclu- sief gedrag van burgers, en juist ook burgers in lage SES-wijken in Leiden, te bevorderen. Vogelfeest De interventie die met Natuur om de Hoek is uitgevoerd, is ge- richt geweest op het betrekken van volwassenen bij natuurbele- ving. Een eerste poging daartoe, door langs de deuren te gaan en Kinderen maken een voederfles voor vogels mensen uit te nodigen voor een bijeenkomst, mislukte: niemand kwam opdagen. Een tweede po- ging is gedaan in samenwerking met welzijnsorganisaties SOL en Incluzio, waarbij de doelgroep is uitgebreid naar gezinnen met kinderen. Deze organisaties heb- ben al een netwerk in de wijk. Zij organiseren geregeld activi- teiten voor deze doelgroep. Zij weten hoe ze de mensen moeten bereiken. Al lijkt dat tegenstrij- dig, dat ging deels via de scholen, maar daarbij werden kinderen en ouders uitgenodigd. De natuuractiviteit Vogelfeest in Leiden werd georganiseerd rondom de Nationale Tuinvo- geltelling 9 op 26 januari. Dat heeft als voordeel dat er gebruik kon worden gemaakt van een bestaande structuur en dat er een voor- en nameting kon worden gedaan; het is namelijk zichtbaar hoeveel mensen vogels geteld hebben via de site van de Vogel- bescherming. De middag vond plaats in een buurthuis van Incluzio; naast SOL (Samen Ondernemend Le- ren) en Incluzio waren ook Na- turalis, de KNNV en enkele me- dewerkers en studenten van Van Hall Larenstein met vogelkennis aangesloten. De activiteiten waren onder andere het bouwen van een voederfles voor vogels, vogelvoercupcakes maken, een vogelbingo en vogelexcursies door de wijk. Ook was er een ver- wondertafel met opgezette vogels en andere materialen. Daarnaast werd voor gratis koffie en thee met cake gezorgd. Er kwamen in totaal ongeveer zeventig mensen naar de activiteit, ongeveer de helft volwassenen en de helft kinderen. Vooral de vogelexcursie leverde bijzondere ervaringen op. De bewoners hadden niet verwacht zoveel vogels in hun eigen om- geving te kunnen zien. Door het