Osmanlı Bilimi Araştırmaları, XVII/2 (2016): 1-26 OSMANLI’DA SİVİL MÜHENDİS YETİŞTİRMEK ÜZERE AÇILAN HENDESE-İ MÜLKİYE MEKTEBİ Şinasi Acar * & Atilla Bir ** & Mustafa Kaçar *** Sanayi devrimi öncesinde dünyadaki hızlı değişimin farkına varan Osmanlılar, 18. yüzyıl sonlarından başlayarak önce askerî, daha sonra sivil alanda eğitim odaklı reformlar başlattılar. Bu reformların ilki ve en başarılı olanı mühendislik alanında kendini göstermiştir. Günümüzde başarılı teknik üniversitelerimizin tarihî temellerini oluşturan bu reformlar, aynı zamanda Türkiye’deki modernleşme tarihini de yansıtır. Deniz ve kara askerî mühendislik eğitimi konusunda yapılan araştırmaların sayısına karşılık, sivil mühendislik alanındakiler oldukça azdır. Bütün bunlara karşın mühendislik tarihimizin hâlen tam olarak aydınlatılamamış ya da tarih karmaşası yaşanan dönemleri bulunmaktadır. Askerî ya da sivil olsun, mühendislik tarihimizin yolu, günümüzde Türkiye’de mühendislik eğitimi veren en önemli üniversitelerin başında gelen İstanbul Teknik Üniversitesi’nde (İTÜ) kesişir. Bu yazımızda iki farklı tarih taşıyan İTÜ rozetlerinden hareketle, Türkiye’deki sivil mühendislik eğitimi, ders konuları ve eğitim seviyeleri hakkında yaptığımız araştırma ve incelemelerin sonuçlarını okuyucularla paylaşmak istiyoruz. İstanbul Teknik Üniversitesi’nin 1920’li yıllarda kabul edilip kullanılmaya başlanan 1 “arı” amblemli ilk rozeti 1883 tarihlidir (Resim 1). Bu tarih, sivil mühendislik yüksekokulunun (Hendese-i Mülkiye Mektebi) öğrenime açıldığı yıldır. Daha sonraları 1773 tarihli yeni bir rozetin kullanılmaya başlandığı görülür ki bu da askerî mühendisliğin tedrisata başladığı yıl olarak kabul edilen tarihtir. * Y. Müh., Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik Bölümü konuk öğretim üyesi. ** Prof. Dr., Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Bilim Tarihi Bölümü, atilabir@gmail.com abir@fsmvu.edu.tr *** Prof. Dr., Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Bilim Tarihi Bölümü, mustafa.kacar@gmail.com mkacar@fsmvu.edu.tr 1 Gökdoğan, Mukbil; “Arı Rozetinin Tarihçesi”, Bilgiye Yatırım Birlikteliğin Gücü/ İTÜ Mustafa İnan Kütüphanesi, İTÜ Rektörlüğü, 2008, s.96.