KSÜ Mühendislik Bilimleri Dergisi 21(4):295-304, 2018 Araştırma Makalesi KSU J Eng Sci, 21(4):295-304, 2018 Research Article Kahramanmaras Sutcu Imam University Journal of Engineering Sciences Geliş Tarihi :02/12/2017 Kabul Tarihi :19/12/2018 Received Date :02/12/2017 Accepted Date :19/12/2018 Elbistan Linyitlerinin Ağır-Ortam Yöntemi ile Yıkanabilirlik İndekslerinin Belirlenmesi Determination of Washability Indexes of Elbistan Lignites by Dense Medium Methods Aydan AKSOĞAN KORKMAZ 1 , İsmail BENTLİ 2* 1 İnönü Üniversitesi, Malatya Meslek Yüksekokulu, Maden Teknolojisi Bölümü, Malatya, Türkiye 2 İnönü Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Maden Mühendisliği Bölümü, Merkez Kampüs, Malatya, Türkiye *Sorumlu Yazar / Corresponding Author: İsmail BENTLİ, ismail.bentli@inonu.edu.tr ÖZET Bu çalışmada, Kahramanmaraş Elbistan linyitinin yıkanabilirlik özellikleri araştırılmıştır. Bu amaçla sahadan alınan linyit örneğinden 31,5+19 mm, 19+4,75 mm ve 4,75+0,5 mm olmak üzere 3 ayrı boyutta yüzdürme batırma deneyleri gerçekleştirilmiştir. Daha sonra yıkanabilirlik sayısı (W), yıkanabilirlik indeksi/Govindarajan indeksi (WI/GWI) ve yakın yoğunlukta malzeme indeksi (NGMI) gibi farklı yıkanabilirlik indeksleri kullanılarak, Elbistan linyitinin karşılaştırmalı olarak yüzebilirlik özelliği ve gravite yöntemleri ile zenginleştirilmesinin kolay veya zor olacağı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Tüm bu hesaplamalardan Elbistan linyitinin yıkanabilirliğinin ve zenginleştirilmesinin çok zor olduğu, sadece belirli bir yoğunluk aralığında (1,55-1,65 g/cm 3 ) kontrollü olarak yıkanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Linyit, Yüzdürme-Batırma, Yıkanabilirlik Sayısı, Yıkanabilirlik İndeksi, Yakın Yoğunlukta Malzeme İndeksi. ABSTRACT In this study, the washability features Kahramanmaraş Elbistan lignite was investigated. Experimental studies were carried out with the lignite samples taken from Kahramanmaraş Elbistan in Turkey. Firstly, float sink test were made on 31.5+19 mm, 19+4.75 mm and 4.75+0.5 mm particle size fractions. Then, assessment of the washability features was made by using washability number (W), index of washability (WI) and near gravity material index (NGMI). It has also been attempted to find out whether it is easy or difficult to enrichment Elbistan lignite with gravity methods by using washability index methods. From all these calculations, it is concluded that Elbistan lignite is very difficult to wash and gravity enrichment, only it to be washed under control at a certain density (1,55-1,65 g/cm 3 ). Keywords: Lignite, Sink-Float, Washability Number, Index Of Washability, Near Gravity Material Index. 1. GİRİŞ Kahramanmaraş-Elbistan linyitleri bilindiği gibi Türkiye’nin en büyük linyit rezervine sahiptir. Bu rezervi değerlendirmek amacıyla son yıllarda yeni termik santral kurma çalışmaları hız kazanmıştır. Termik santrallerin verimli çalışması açısından linyitlerin lavvarlarda yıkanma durumu güncelliğini korumaktadır. Dolayısıyla Elbistan linyitinin yıkanabilirliği ile ilgili her bilginin önemi bulunmaktadır. Yüzdürme-batırma testleriyle, kömürün hangi yoğunlukta külünden ayrılabileceği, ayırma işlemi sonucunda elde edilecek yüzen (temiz kömür) kısmın miktarı ve kül oranının tespit edilmesi mümkündür. Ayrıca yüzdürme -batırma testleri sonuçlarının irdelenmesiyle kömürün kolay veya zor yıkanabileceği hakkında bilgiler edinilmektedir [1].Yüzdürme-batırma testleri için seçilen yoğunluklar genellikle 1,3 g/cm 3 ’den başlayarak 0,1 g/cm 3 artışlarla 2,0 g/cm 3 ’e kadar ayarlanabilmektedir. Saf kömürün yoğunluğu 1,17-1,35 g/cm 3 , kül oluşturan minerallerin yoğunluğu ise 1,8 (şeyl) g/cm 3 ile 7,5 (galen) g/cm 3 aralığında olduğundan, kömür yıkamada kullanılacak ZnCl2 çözeltileri 1,3 g/cm 3 ile 1,8 g/cm 3 aralığında hazırlanmaktadır [2]. Yüzdürme- batırma testlerinden elde edilen veriler yardımıyla da yıkanabilirlik eğrileri çizilmektedir. Bu eğriler kullanılarak, ham kömürün gravite ayrımının zorluk derecesi belirlenmekte, belirli bir ayırım yoğunluğunda elde edilen ürünün kalitatif ve kantitatif analizi yapılabilmektedir [3-5]. Son yıllarda yüzdürme-batırma verilerinden yararlanılarak yıkanabilirliğin daha iyi anlaşılması amacıyla, yıkanabilirlik derecesi (N) ve yıkanabilirlik sayısı (W), yıkanabilirlik indeksi/Govindarajan indeksi (WI/GWI) ve yakın yoğunlukta malzeme indeksi (NGMI) gibi indeksler geliştirilmiştir. Yıkanabilirliğin; tane boyutu, kül, yüzen ve batan ürünlerin miktarları, birbirine yakın yoğunlukta malzeme miktarı gibi birçok parametreye bağlı olduğu bilinmektedir. Bunlara ek olarak literatürde, optimum