ÜRYÂNÎZÂDE ALİ VAHİD EFENDİ Dr. Öğr. Üyesi Erhan BEKTAŞ Üryânîzâde Ali Vahid Efendi, 1879 yılında İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Babası Diyarbakır Ulemasından Uryani Ahmet Efendizade Trablusgarb Merkez Naibi Haremeyn Payelilerinden Mehmet Hayrullah Efendi, annesi Zevkidil Hanımdır. İlk tahsilini İstanbul Haseki’de Evliya Mekteb-i İbtidâiyesinde yaptıktan sonra Davutpaşa Rüşdiyesini bitirmiştir. Rüşdiye eğitiminden sonra Bayezid Camii Şerifi dersiamlarından Hadimî Hasan Efendi’nin ders halkasına katılıp ilm-i fıkıh, ahkam-ı kaza ve usul-i sakk-ı şer’i derslerini okuyarak 4 Eylül 1904’te icazetname almıştır. Bayezid Camii Şerifinde tahsili esnasında devam ettiği Mekteb-i Nüvvab’tan 22 Ekim 1902 tarihinde 5. sınıf niyabet ehliyetnamesi alarak mezun olmuştur. İleri düzeyde Arapça bilen Üryânîzâde Ali Vahid Efendi, ayrıca hususi surette muallimlerden hesap, hendese, tarih, coğrafya, jeoloji, biyoloji, Türk ve Fars edebiyatı ve Fransızca dersleri almıştır. Üryânîzâde Ali Vahid Efendi, ilk memuriyet vazifesine 23 Haziran 1895 tarihinde Meşihat Sicill-i Ahval Şubesi Kitabetinde kâtip olarak başlamıştır. Sonra sırasıyla 28 Mayıs 1903’te Beyrut Vilayeti Mülhakatından Sahyun kazası niyâbet-i şer›iyyesine, 7 Mart 1904’te Haleb’e bağlı Mumbuç kazası niyâbet-i şer›iyyesine, 21 Ağustos 1906’da Hadim kazası niyâbet-i şer›iyyesine, 30 Haziran 1908’de Antakya kazası niyâbet-i şer›iyyesine, 25 Aralık 1908’de Halilürrahman kazası niyâbet-i şer›iyyesine tayin olmuştur. Mesleki kariyeri genel olarak ilmiye teşkila- tı içerisinde geçen Üryânîzâde Ali Vahid Efendi 30 Mart 1910 tarihinde Eyüp kadılığına tayin edilerek ilmiye tariki içinde yüksek bir makama ulaşmıştır. Bu görevinin akabinde Ali Vahid Efendi sırasıyla 14 Nisan 1911’de Canik livası niyabetine, 14 Nisan 1913’te Cidde livası niyabetine, 7 Ağustos 1913’te İzmit livası kadılığına tayin edilmiştir. Üryânîzâde daha sonra 4 Ocak 1914 tarihleri arasında Mahke- me-i Evkâf-ı Hümâyun Kadılığı Müşavir-i Saniliği görevine atanmıştır. 10 Temmuz 1917 tarihine kadar süren bu görevinden sonra 10 Mayıs 1920 tarihinde İzmit Mühallefât-ı Umumiye Kassamlığı Müşavir-i Saniliği ile görevlendirilmiştir. Ayrıca, 1916’dan 1919’a kadar Medresetü’l Huteba’da Türkçe Kitabet Müderrisliği yapmıştır. Üryânîzâde Ali Vahid Efendi’nin Osmanlı ilmiye tarikinde aldığı rütbeler ise sırasıyla 24 Haziran 1885’te İbtida-i Hariç Edirne Müderrisliği payesi, 12 Mayıs 1907’de Musıla-i Süleymaniye pa- yesi, 30 Mart 1910’da Mahreç payesi, 22 Ağustos 1916’da Bilad-ı Hamse payesidir. 5 Kasım 1921’de Ankara Sultanîsi Ulûm-ı Diniye Muallimliği görevinde bulunan Ali Vahid Efendi, 23 Şubat 1923’te Şûrâ-yı Evkâf Azalığı’na, 20 Aralık 1923’te Ankara Erkek Muallim Mektebi Din Dersleri Muallimliği’ne, 24 Kasım 1925’te Di- yanet İşleri Reisliği Heyet-i Müşâvere Azalığı’na tayin edilmiştir. 22 Aralık 1932’de kendi isteğiyle emekli olan Üryânîzâde, 18 Ocak 1937’de tekrar kendi isteği doğrultusunda Heyet-i Müşâvere Aza- lığı görevine geri dönmüştür. Bu görevde iken 21 Temmuz 1940 tarihinde Ankara Numune Hastane- si’nde vefat etmiştir. Üryânîzâde Ali Vahid Efendi hem Osmanlı Devleti hem de Türkiye Cumhuriyeti Dönemi’nde, 1895-1940 yılları arasında yaklaşık 45 yıl ilmiye teşkilatında çeşitli ilmî görevlerde bulunmuştur. Üryânîzâde’nin Köy Hatibi, Çanakkale Cephesinde Duyup Düşündüklerim, Köylü İlmihali, Asker İlmi- hali, Köy Hocası ve Türkçe Hutbeler ve daha birçok eseri bulunmaktadır. Üryânîzâde Ali Vahid Efendi›nin, en önemli eserlerinden biri ise “Çanakkale Cephesi’nde Duyup Düşündüklerim” adlı hatıratıdır. Savaşa dair izlenimlerini bizzat kendi kaleminden akta- ran Üryânîzâde Ali Vahid Efendi, Bab-ı Meşihat’ta Kassam-ı Umumi Müşaviri iken Arap İlmî Heye- ti’ne mihmandarlık yapmak üzere görevlendiril- miştir. Bu heyet, Çanakkale Zaferi’ne bizzat ta- nıklık etmeleri için Suriye, Halep, Beyrut, Lübnan Dr. Öğr. Üyesi Erhan BEKTAŞ