ÇÜTAD Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi Cilt 10, Sayı 1 Haziran 2025 ISSN: 2587-1900 Geliş Tarihi: 30.9.2024 E-ISSN: 2548-0979 Kabul Tarihi: 16.4.2025 Makale Künyesi (Araştırma): Fener, K. (2025). “barış-” sözcüğünün kökeni üzerine düşünceler. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 10(1), 83-99. https://doi.org/10.32321/cutad.1558182 83 “barış-” SÖZCÜĞÜNÜN KÖKENİ ÜZERİNE DÜŞÜNCELER Kubilay FENER 1 ÖZET Sözcükler, sahip oldukları ilk anlamlar dışında kullanım ve değişen koşullara bağlı olarak zamanla çeşitli anlamlar kazanabilmekte ve bu nedenle geldiği kökenden uzaklaşarak farklı anlamlar ifade edebilmektedir. İlgili duruma istinaden, köken bilgisi incelemelerinde kesin sonuçlara ulaşabilmek için konuya yönelik birbirini izleyen pek çok bilimsel çalışma yapılmakta ve bunlar ancak belirli bir mantık süzgecinden geçirildikten sonra kesin bir karara varılabilmektedir. Bununla birlikte, bir sözcüğün kökenine ilişkin araştırmalarda aynı süreçler izlenmesine karşın birbirinden oldukça farklı sonuçlar elde edilebilmektedir. Bu sözcüklerden biri olan barış- eylemi, Eski Türkçede ilk olarak ‘karşılıklı gidip gelme’ manasında kullanılırken daha sonra ise üst anlam tabakasına geçerek ‘uyuşmak, anlaşmak’ anlamlarında kullanılmıştır. Öte yandan son dönemlerde yapılan bazı akademik çalışmalarda, sözcüğün köken bakımından bar- ‘gitmek’ eyleminden değil, ba- ‘bağlamak’ eyleminden geldiği yönünde bazı görüşler ortaya konmuştur. Dolayısıyla anılan sözcüğün kökeni üzerine ileri sürülen görüşlerde, bazı farklılıklar olduğu göze çarpmaktadır. Bu doğrultuda, sözcüğün ba- ‘bağlamak’ eylem kökünden mi yoksa bar- ‘gitmek’ biçiminden mi geldiği problemini çözüme kavuşturmak ve sözcüğün köken bilgisi bakımından izahını çeşitli kanıtlarla ispatlamak gereği ortaya çıkmıştır. Bağlamak sözcüğü, temel anlamda iki veya daha fazla şeyi bir araya getirerek teke indirme veya birbirine entegre etme durumunu karşılamaktadır. Gerçekleşme tarzı bakımından bir şey birbirine bağlandığında, bunu dışarıdan bir kişinin yapması gerekmektedir. Barışmak sözcüğü ise iki veya daha fazla kişinin kendi insiyatifleriyle uzlaşması anlamına gelmektedir. Eğer ki tarafların insiyatifi söz konusu değilse, eylem barıştırmak ya da barıştırılmak şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Konuya ilişkin tanıklanan bu semantik içerik dışında ba- ‘bağlamak’ eyleminin günümüzdeki formu olan bağla- biçim biriminde, barışmak anlamının olmayışı ve Türklerin yaşadığı coğrafyanın düz ve geniş bir alan olması karşılıklı varışmayı gerekli kıldığından bu çalışmada barış- eyleminin bar- ‘gitmek’ kökünden geldiği ispat edilmeye çalışılacaktır. Mevcut çalışmada, barış- eylemine ilişkin şimdiye kadar yapılmış köken bilgisi izahları incelemeye tabi tutulacak, ardından değerlendirme bölümünde ilgili eylemin neden bar- ‘gitmek’ kökünden geldiği üzerinde durulduktan sonra sonuç kısmında konuya ilişkin görüşlerimiz araştırmacıların dikkatine sunulacaktır. Anahtar kelimeler: Barış-, köken bilgisi, anlam bilimi, biçim bilgisi. 1 Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Arş. Gör. Dr. kubilay.fener53@gmail.com https://orcid.org/0000-0002-3291-4216