MUTAD, 2025; XII (1): 353–386 (ISSN 2529-0045); DOI: 10.16985/mtad.1604742 ARAŞTIRMA MAKALESİ / RESEARCH ARTICLE Makale Gönderim Tarihi: 20.12.2024 Yayına Kabul Tarihi: 28.04.2025 1917 ŞUBAT DEVRİMİ VE İDİL-URAL TATARLARI: KÖKLER VE DEVRİMİN ANLAMI (ŞUBAT-MAYIS 1917) THE FEBRUARY REVOLUTION AND THE VOLGA-URAL TATARS: ROOTS AND THE MEANING OF THE REVOLUTION (FEBRUARY-MAY 1917) Emre ÖZSOY * Öz Şubat Devrimi, beklenmedik zamanlamasına karşın uzun yıllardır biriken toplumsal ve siyasi kaynamanın bir sonucu olarak Bolşevik Devrimi’ne giden yolun en önemli aşamasıdır. Çarlık idaresinin otokratik mirasını yıkan bu gelişme sadece Rus toplumunun değil, gayri Rus halkların da siyasi ve ideolojik olarak yeniden yapılanmasının, Rusya çatısı altında yeni bir kimlik yaratma kaygısının da adıdır. Bu kapsamda, Müslüman bakiyeler içerisinde, devrim döneminin en hareketli coğrafyasını oluşturan İdil- Ural bölgesi, sahip olduğu matbuat araçları ve aydın kadrosuyla otuz milyona yakın Rusya Müslümanını yöneten bir konumda yer almıştır. Kazan Tatarlarının liderliğinde ilerleyen bu süreç, devrimden kaynaklı etkenler yanında Müslümanların dinî ve millî kimlikleriyle birleşerek şekillenmiştir. Bu çalışma, İdil-Ural Tatarlarının Şubat Devrimi’nden, mayıs ayında Moskova’da düzenlenen Bütün Rusya Müslümanlarının Birinci Kongresi’ne kadar geçen iki ay içerisindeki faaliyetlerini ele almaktadır. Çalışmada İdil-Ural Tatarlarının Şubat Devrimi’ni nasıl karşıladığı sorunsalının; bölgedeki devrimci anlayışın ilk örnekleri, ideolojik yaklaşımlar ve aydınların faaliyetleri üzerinden incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın kaynaklarını Vakit, Yuldız, Koyaş, Tormış gibi dönemin önde gelen süreli yayınları oluşturmaktadır. İdil-Ural bölgesinde devrim sürecini yöneten kadronun söz konusu yayınlarda çıkan yazıları incelenmiş, resmî haberler ve yerel halkın tutumu ile birlikte değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bu açıdan çalışma; Şubat Devrimi’nin İdil-Ural’da karşılanışını, aydınlar ve toplum üzerindeki etkisini ilk kez süreli yayınlar temelinde incelemesiyle ön plana çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Şubat Devrimi, İdil-Ural Tatarları, Rusya Türkleri, Rusya Müslümanları, Çarlık Rusya Abstract Despite its unexpected timing, the February Revolution was a critical turning point on the road to the Bolshevik Revolution, emerging from years of mounting social and political unrest emerging from years of mounting social and political unrest. This not only dismantled the autocratic legacy of Tsarist rule but also marked the beginning of a political and ideological restructuring for both Russian society and the non-Russian peoples within the empire. It reflected a broader effort to forge a new collective * Dr. Öğr. Üyesi, Milli Savunma Üniversitesi Kara Harp Okulu Tarih Bölümü, Ankara / Türkiye, emreozsoy206@gmail.com, ORCID: 0000-0001-6803-5099