Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 12 Sayı: 62 Yıl: 2019 www.sosyalarastirmalar.com Volume: 12 Issue: 62 Year: 2019 Issn: 1307-9581 http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3069 AHLAT BASTONU SÜSLEMELERİ VE AHLAT BASTON USTASI ‘’REFA USTA’’ AHLAT WALKING STICK ORNAMENTALS AND REFA USTA WHO IS AHLAT WALKING STICK MASTER Betül COŞKUN ÇELİK  Öz Anadolu da el sanatları toplumların duyarlılığını, kültürel birikimlerini, dinsel inançlarını, toplum ilişkilerini ve yaşamlarını yansıtan ve bir sanat objesine dönüşen tarihi belgelerimiz olmuştur. Bu el sanatlarımızdan bir tanesi de geleneksel bastonculuktur. Baston; önceleri hasta ve yaşlıların ayakta durmasında ve yürümesinde destek sağlayan bir araç olarak yapılmış, sonraları Türklerin ruhundaki süsleme duygusuyla farklı bir boyut kazanmış ve adeta bir sanat eserine dönüşmüştür. Geleneksel sanatlarımızdan bastonculuğun yapıldığı en önemli yerlerden bir tanesi de Bitlisin ilçesi olan Ahlat’tır. Bu araştırmanın amacı; Bitlis ili Ahlat ilçesinde günümüzde de varlığını devam ettirmeye çalışan Ahlat bastonu ve yapım aşamaları, Ahlat bastonlarında kullanılan motif süsleme özellikleri (tezhipli bastonlar), Ahlat baston ustalarının son temsilcilerinden Refa usta ve bastonculuğun günümüzdeki yeri üzerine inceleme yapmaktır. Çalışma; Ahlat ilçe merkezinde bulunan baston ustaları ile görüşmek, konu ile ilgili daha önce yayımlanmış yazılı- görsel kaynaklar, alan araştırması sonucu elde edilen ürün örneklerinin çekilen fotoğrafları ve bastonların yapım aşamalarına kadar olan çekimler oluşturmuştur. Ahlat’ta halen baston üretimi yapılan dört atölye bulunmakla birlikte, bu atölyelerden en aktif üretim aşamasında olan atölyesi ve ustası ‘Refa GÖKBULAK’tır. Ahlat bastonlarının Coğrafi işaret almasında ve yurt içi, yurt dışı üretimde büyük katkıları olan ustanın bastonla geçmiş hayatı, yeni bu mesleğe gönül verebilecek genç insanlar için çalışmamıza dahil edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bitlis-Ahlat, El Sanatları, Baston Sanatı, Süsleme, Baston Ustaları. Abstract The handcrafts in Anatolia have become historical documents which reflect to the sensitivity of societies, religious beliefs, community relations and lives and turned into an art object. One of our handicrafts is a traditional bastonculuk. The cane (walking stick) was made early as a tool providing support for stand and walk of sick and the elderly people, but then gain a different dimension with the sense of adornment in the soul of the Turks. one of the most important places of bastonculuk art is Ahlat where town of Bitlis city. The aim of this research is to examine Ahlat cane (walking stick) and construction stages which also trying to maintain its presence today, motif ornament features used in Ahlat canes and to introduce Refa craftsman who is one of the last representatives of Ahlat cane masters. For this purpose, the cane masters in Ahlat district were interviewed, previously published written-visual resources were obtained, photographs of the product samples obtained as a result of field research and visual footprints until the construction of canes Ahlat cane production is still made although four workshops and the workshop of Refa craftsman is that of these workshops, which are at the most active production stage. The craftsman who contributed Geographical signs and domestic and foreign production of Ahlat canes has been included his life pasted with cane and also it is included in our study for young people who can gratify this profession. Keywords: Bitlis-Ahlat, , Handcrafts, Arts of Walking Stick (Baston), Ornamentals, Masters of Walking Stick. 1.GİRİŞ El sanatlarımız bir bölgedeki insanların yasayışlarını, duygu ve düşünce dünyalarını, ortak geçmişlerini ve diğer topluluklarla olan bağlarını anlamamıza yardımcı olacaktır. Kültür bir toplumun ya da toplumların birikimli uygarlığı olup, coğrafyadan etkilenmekte ve onu etkilemektedir (Emekli, 2006, 53). Bitlis ilinin Ahlat ilçesi kendine has el sanatları olan bir ilçemizdir. Ahlat, Van Gölü Havzası içerisinde var olan çeşitli medeniyetlerin yerleştiği Anadolu'nun doğu kesiminde bulunmakla birlikte, yöresel el sanatlarından bastonculukta ayrı ve özel bir öneme sahiptir. Ahlat ilçesi kuzeyde Muş ilinin Bulanık ilçesi, güneyinde Tatvan, doğusunda Adilcevaz batısında ise Muş ilinin Korkut ilçesi ile çevrilidir. Ahlat ve çevresindeki yer şekillerinin oluşumunda volkanik faaliyetler etkili olmuştur. Bu volkanik faaliyetler sonucunda akarsuların oluşumuna sebep olduğu vadiler ile bölünmüştür ( Elmastaş, 2008, 480). Bastonculuk geleneksel el sanatlarımız içerisinde uzunca bir süre yapılmış, yapıldığı süre içerisin de de yöresel unsurları kendisinde barındırmıştır. Baston sözcüğü dilimize İtalyancadan geçmiştir. Türk Dil Kurumu sözlüğünde “Yürürken dayanmaya yarayan, ağaç veya metalden yapılan araç” (Türkçe Sözlük, 2005, 208) olarak tanımlanmıştır. Kamus-ı Türkî adlı sözlüğünde ise Şemseddin Sami, bastonu “Uzun el değneği, dayanacak uzun sopa; ekseriya başı topuzlu olur; altın ve gümüşle müzeyyen olarak bazı millet ve taifelerde risayet-i cismaniye ve ruhaniye alameti addolunur” biçiminde tanımlamıştır. Ayrıca, önceleri hasta ve yaşlıların ayakta durmasında ve yürümesinde destek sağlayan bir araç olarak yapılmış baston Türklerin ruhundaki süsleme  Dr. Öğr. Üyesi, Bitlis Eren Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Öğretim Üyesi