Tetkik 8 (2025), 305-330 https://doi.org/10.55709/tetkik.1645088 Araştırma Makalesi Tetkik eISSN: 2980-3543 Tarihle Kurmaca Arasında: Ömer Rıza Doğrul’un Kanlı Gömlek Romanı Tuğba Özen 0000-0001-7786-6193 tugbaozen@aybu.edu.tr Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Türk İslam Edebiyatı Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye ror.org/05ryemn72 Öz Ömer Rıza Doğrul’un Kanlı Gömlek adlı eseri, İslâm tarihini konu alan tarihî bir romandır. İlk olarak Kızıl Gömlek başlığıyla Vakit gazetesinde 8 Eylül 1930- 18 Şubat 1931 tarihleri arasında tefrika edilen roman, 1944 yılında Kanlı Gömlek adıyla kitaplaştırılmıştır. Hz. Osman’ın şehit edilişi ve sonrasında yaşananlar üzerine bina edilen romanda; Cemel Vak’ası, Sıffîn Savaşı, Hakem olayları, Hâricîlerin ortaya çıkışı, Hz. Ali’nin şehadeti anlatılır. Kanlı Gömlek üç katman olarak ilerleyen bir romandır. Bu katmanlardan ilki tarihî hadiselere dayanır. Yazar bu katmanda tarihî kaynaklara atıflar yaparak düşüncelerini kanıtlama yolunu seçer. İkinci katman kurgu mu gerçek mi olduğu tartışmalı bir kişi olan Abdullah b. Sebe hakkındadır. Bu kısımda Ömer Rıza, İslam tarihinde Müslümanların karşı karşıya geldiği bütün hadiseleri, dindaşlarının ikbalini düşünen Yemenli bir Yahudi olan Sebe oğlunun planlarına bağlar. Romanın üçüncü katmanı kurmaca kısımdır. Burada Leyla karakteri ile Hz. Ebu Bekir’in oğlu Mehmed arasındaki kurgusal aşk anlatılır. Leyla hem yaşanan tarihî hadiselere şahitliği hem de kurgusal kimliğiyle romanda boy gösterir. Kanlı Gömlek’in bu katmanı Corcî Zeydân’ın Kureyş Bakiresi romanıyla benzer şekilde ilerler. Bu romanlar, olay akışı, aşk hikâyesi, karakterlerin özellikleri, bazı kaynaklara yapılan atıflar, tarihî hadiselere tanıklıklar bakımından benzeşir. Yazarlarının şahsî görüşleri ve aidiyetleri bakımından ayrışır. Söz konusu ayrışma Ömer Rıza’nın sahabeyi koruma gayretinden ve Hıristiyanlık karşısında İslamiyet’in üstünlüğünü vurgulamasından kaynaklanır. Kanlı Gömlek romanının sahabeyi korumak gayesiyle yazıldığı anlaşılmaktadır. Ömer Rıza’nın tarihî kaynaklara müracaatı, Sebe oğluna verdiği pâye, kurmaca bir kişi olan Leyla’nın rolü bu gayenin tezahürleridir. Bu makalede, Cumhuriyet dönemi tarihî romanlarından biri incelenerek İslam tarihini konu edinen tarihî romanlara dikkat çekmek ve Türk edebiyatında Arap edebiyatı tesiri hakkında yeni çalışmalara kapı aralamak hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler Türk-İslam Edebiyatı, İslam Tarihi, Tarihî Roman, Ömer Rıza Doğrul, Kanlı Gömlek