OSMANLI TARİHYAZIMINDA TURSUN BEY VE “TÂRİH-İ EBÜ’L-FETH” ADLI ESERİ ÜZERİNE DÜŞÜNCELER VE DEĞERLENDİRME Kenan KAYA * Özet Bu çalışmada Osmanlı tarihyazımının önemli eserlerinden biri olan Tarih-i Ebü’l-Feth ve yazarı Tursun Bey ele alınıp, hakkında yapılan çalışmalardan bahsedilecektir. Eserin bilhassa Mertol Tulum neşrinden faydalanılarak tarihi yönleri ele alınacak ve bazı değerlendirmelerde bulunulacaktır. GİRİŞ Osmanlı tarih yazıcılığı, Osmanlı’nın kuruluşundan yaklaşık 200 yıl kadar sonra başlamıştır. İlk Osmanlı müverrihi Yahşi Fakih kabul edilir. Onun bugüne ulaşmayan eseri hakkında, ondan Menâkıbnâme adlı eserinden oldukça istifade eden Aşık Paşazâde Ahmed Bey sayesinde bilgi sahibi oluyoruz. Onun Tevârih-i Âl-i Osmân adlı eseri kendisinden sonraki birçok tarihçi için ismen ve metodolojik olarak örnek alınmıştır. Osmanlılara sunulmuş ilk eser, Ahmedî’nin İskendernâme adlı eserinin sonuna eklediği Dasitân-i Tevârih-i Mülük-i Âl-i Osman Osmanlılar için ayrılmıştır. 1 Fatih döneminde tarihyazımı hız kazanmaya başlamış, şehnamecilik geleneği başlamıştır. 2 Tursun Bey’in eserinden önce Şükrullah’ın Behçetü’t-Tevârih, Enverî’nin Düstûrnâme’si, Karamanî Mehmed Paşa’nın Tevârihü’s Sultanü’s-Selâtin’i kaleme alınmış kroniklerdendir. Bu eserin ilk neşri Mehmed Arif Bey tarafından yapılmış olup, İngilizce neşirleri “Tarihçilerin Kutbu” olarak bilinen merhum tarihçi Halil İnalcık ve Rhoads Murphey tarafından yapılmıştır. Esas kapsamlı tam neşrini Mertol Tulum yapmıştır. Mertol Tulum son baskıda eseri günümüz Türkçesi ile sadeleştirmiştir. Ahmet Tezbaşar, sadeleştirip yayınlamıştır. Tursun Bey ve eseri hakkında Kenan İnan tarafından Manchester Üniversitesi’nde doktora tezi hazırlanmıştır. 3 İnan’ın buna ilâveten bu konuda İngilizce ve ** Kenan KAYA, Bahçeşehir Üniversitesi Erken Dönem Osmanlı Tarihi, Yüksek Lisans Öğrencisi. 1 V. L. Ménage, “Osmanlı Tarihçiliğinin Başlangıcı”, Çev. Salih Özbaran, Tarih Enstitüsü Dergisi, sayı: 9, İstanbul 1978, s. 228. 2 Christine Woodhead, “Şehnâmeci”, TDVİA, c. 38, İstanbul 2010, s. 456. 3 Kenan İnan, A Summary and Analysis of Târih-i Ebü’l-Feth(History of the Conqueror) of Tursun Bey(1488), Yayımlanmamış Doktora Tezi, University of Manchester, Manchster 1993.