157 !!!"#$%&'"()* Research EJTHR Tourism !"#$%&'( *$"#('+ $, -$"#./01 2$/%.3'+.34 '(5 6&7#&'3.$( +)," ./ 0112# 3/ 44" 35f63cP/ 8938 : 8938 ;),<%#(&=>( 0=1%>%2%# )? @#>'>A" B,, '>C&%1 '#1#'D#E ;'>=%#E >= ;)'%2CA, 1 A=E#$ 8#$7*) yqtmu cv vjg Pcvkqpcn Rncppkpi Eqookuukqp Ugetgvctkcv qh Pgrcn0 Cw6 vjqtÔu eqpvcev< 12*A=9.35G<A&))"()* DIVERSIFICATION AS A LIVELIHOOD STRATEGY IN A TOURISTIC PLACE OF NEPAL Suman Pandit National Planning Commission Secretariat, Nepal !"#$%!&$' Vjg ockp qdlgevkxg qh vjg uvwf{ ku vq cpcn{¦g jqy vjg Vjctw fkxgtukh{ vjgkt nkxg6 nkjqqf uvtcvgi{ chvgt vjg guvcdnkujogpv qh vjg rctm cpf vqwtkuo fgxgnqrogpv0 Vjku uvwf{ ku ecttkgf qwv kp Ucwtcjc. vjg dwhhgt ¦qpg ctgc qh Ejkvycp Pcvkqpcn Rctm. yjgtg vjg Vjctw. cp >=E>C#=)21 A=E #%&=>( 4#)4,# )? %&# H#'A> '#C>)=/ &AD# F##= ,>D>=C ?)' A ,)=C %>*# A1 )'>C>=A, fygnngtu0 Vjku uvwf{ ku dcugf qp mg{ kphqtocpv kpvgtxkgyu. rctvkekrcvkqp qdugtxcvkqpu. jqwug6 jqnf uwtxg{ cpf vjg cpcn{uku qh ugeqpfct{ fcvc vcmgp htqo c xctkgv{ qh uqwtegu0 Nkxgnkjqqf fkxgtukÞecvkqp ku vjg mg{ eqpegrv wugf hqt vjg cpcn{uku qh vjg uvwf{0 Vjg uvwf{ tgxgcnu vjcv vjg H&A'2 E>D#'1>?< %&#>' A(%>D>%>#1 %) 1244)'% %&#>' ,>D#,>&))E A(()'E>=C %) %&#>' AF>,>%< A=E (A4A(6 kv{ cu cp cfcrvkxg uvtcvgi{0 Fwg vq vjg ncem qh qrrqtvwpkv{ cpf ycig fkhhgtgpvkcvkqp qp hcto A(%>D>%>#1/ H&A'2 A'# 421&#E >=%) %&# =)=6?A'* A(%>D>%>#1 A?%#' %&# E#D#,)4*#=% )? %)2'>1*" H&>1 1%2E< A,1) )F1#'D#1 %&A% %&# AF>,>%< A=E (A4A(>%< A'# DA'>#E !>%&>= %&# H&A'2 >=%'A ()*6 *2=>%< %) E#%#'*>=# %&#>' =#(#11>%< A=E (&)>(#" 4"56-07+< FkxgtukÞecvkqp. Nkxgnkjqqf Uvtcv6 gi{. Vjctw. Ejkvycp Pcvkqpcn Rctm. Pgrcn0 %(#)*(+' Gn qdlgvkxq rtkpekrcn fg guvg guvwfkq gu cpcnk¦ct gn oqfq eqoq nc eqowpkfcf Vjctw fkxgtukÞe„ uw guvtcvgikc fg uqdtgxkxgpekc gp nc ugewgpekc fg nc etgcek„p fgn rctswg pcv6 wtcn { fgn fgucttqnnq vwt‡uvkeq0 Gn guvwfkq vkgpg eqoq hqeq gn ƒtgc fg Ucwtcjc. ¦qpc vcor„p fgn rctswg Pcekqpcn fg Ejkvycp. jcdkvcfc qtkikpctkcogpvg rqt nqu Vjctw. itwrq kpf‡igpc fg nc '#C>S= E# H#'A>" T, #1%2E>) '#(2''# A #=%'#D>1%A1 A >=?)'*AE)'#1 (,AD#/ (2#1%>)=A'>)1 A, E)*>6 (>,>)/ )F1#'DA(>S= 4A'%>(>4A=%# < A=R,>1>1 E# EA%)1 1#(2=EA'>)1 )F%#=>E)1 A 4A'%>' E# E>1%>=%A1 hwgpvgu0 Nc fkxgtukÞecek„p fg nqu oqfqu fg uqdtgxkxgpekc gu gn eqpegrvq encxg wucpfq gp gn cpƒnkuku0 Gn guvwfkq owguvtc swg nqu Vjctw fkxgtukÞectqp uwu cevkxkfcfgu eqoq guvtcvgikcu cf6 crvcvkxcu. rctc ictcpvk¦ct uw uqdtgxkxgpekc gp hwpek„p fg uwu jcdknkfcfgu { ecrcekfcfgu0 Eqp gn E#1A''),,) E#, %2'>1*)/ < E#F>E) A ,A ?A,%A E# )4)'%2=>EAE#1 < ,A #1(A1A E>?#'#=(>A(>S= 1A,A'>A, fg ncu cevkxkfcfgu cit‡eqncu. nqu Vjctw hwgtqp hqt¦cfqu c cevkxkfcfgu pq cit‡eqncu0 Guvg guvw6 fkq tgxgnc c¿p swg gpvtg nqu okgodtqu fg nc eqowpkfcf Vjctw. jc{ fkuvkpekqpgu gp vfitokpqu E# (A4A(>EAE 4A'A E#%#'*>=A' =#(#1>EAE#1 < #?#(%2A' #1()$A1" 8#2#90#+ :2#;"< fkxgtukÞecek„p. guvtcvgikc fg uqdtgxkxgpekc. Vjctw. Rctswg Pcekqpcn fg Ejkvycp. Pgrcn0 %(#)*,' Q qdlgvkxq rtkpekrcn fguvg guvwfq fi cpcnkuct q oqfq eqoq c eqowpkfcfg Vjctw fkxgtukÞeqw c uwc guvtcvfiikc fg uqdtgxkx‒pekc pc ugsw‒pekc fc etkc›«q fq rctswg pcvwtcn g fq fgugpxqnxkogpvq vwt‡uvkeq0 Q guvwfq vgo eqoq hqeq c ƒtgc fg Ucwtcjc. ¦qpc vcor«q fq rctswg Pcekqpcn fg Ejkvycp. jcdkvcfc qtkikpcnogpvg rgnqu Vjctw. itwrq kpf‡igpc fc tgik«q fg Vg6 tck0 Q guvwfq tgeqttg c gpvtgxkuvcu c kphqtocfqtgu ejcxg. kpswfitkvqu cq fqoke‡nkq. qdugtxc›«q rctvkekrcpvg g cpƒnkug fg fcfqu ugewpfƒtkqu qdvkfqu c rctvkt fg fkxgtucu hqpvgu0 C fkxgtukÞ6 ec›«q fqu oqfqu fg uqdtgxkx‒pekc fi q eqpegkvq ejcxg wucfq pc cpƒnkug0 Q guvwfq tgxgnc swg qu Vjctw fkxgtukÞectco cu uwcu cvkxkfcfgu eqoq guvtcvfiikc cfcrvcvkxc. rctc ictcpvktgo c uwc