5 Prace i Materialy ISM (Instytutu Studiow Międzynarodowych) SGH nr 32, str. 7-22 Kultura: zawody i profesje Dariusz Jemielniak Poczucie tożsamoĞci i własnego ‘ja’ czeka na każdego, kto podejmuje pracę na danym stanowisku. Znajduje on tam odpowiednio dla niego przygotowaną wersję ‘osobowoĞci’ 1 . Wstęp do zagadnienia Choć już w latach trzydziestych i czterdziestych dwudziestego wieku antropolodzy i etnografowie zajmowali się zagadnieniem zawodu (jak np. Whyte 2 ), do lat osiemdziesiątych w naukach o zarządzaniu zainteresowanie zarówno kulturą organizacji, jak i kulturą zawodu/profesji było nikłe – podobieństwa i różnice poszczególnych grup pracowniczych nie były powszechnie traktowane ani badane jako przejawy specyficznej ‘kultury’. Także i obecnie pojęcie kultury zawodowej i jej wpływu na działanie firmy cieszy się znacznie mniejszym zainteresowaniem niż kultura organizacji, czy kultury narodowe, choć istnieją od tej reguły wyjątki. Tymczasem, chociaż – jak zauważa Hall 3 - często organizacje wywierają dominujący wpływ na stanowiska i są istotnym czynnikiem zróżnicowania kulturowego, nie ulega wątpliwoĞci, że w wielu przypadkach to zawód odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu osobowoĞci, sposobu myĞlenia i samookreĞlania, bywa najważniejszym kryterium podziału jednostek. W oczywisty sposób wszystkie omówione wczeĞniej warunki zaistnienia kultury występować mogą także w przypadku profesji. Już Znaniecki 4 zwracał uwagę na możliwoĞć wyodrębnienia kultur poszczególnych grup społecznych różnych od narodowych, opartych o wspólnotę wykonywanej pracy i pozycji społecznej. WspółczeĞnie badanie kultury 1 E. Goffman, Encounters, Bobbs-Merrill, Indianapolis, 1961,str. 87 2 W. F. Whyte, Human relations in the restaurant industry, McGraw-Hill, New York, 1948. W podanej książce badał relacje między pracownikami restauracji, zwracając m.in. uwagę na szczególną rolę kelnerek, negocjujących stale zarówno z kucharzami, jak i klientami i specyfiki zachowań charakterystyczne dla poszczególnych zawodów. 3 R. H. Hall, Dimensions of Work, SAGE, Beverly Hills-London-Delhi, 1986 4 F. Znaniecki, Upadek cywilizacji zachodniej, Komitet Obrony Narodowej, Poznań, 1921