SISTEM ZA DAVANJE PREPORUKA BAZIRAN NA TEHNOLOGIJAMA SEMATNIČKOG WEB-a RECOMMENDER SYSTEM BASED ON SEMANTIC WEB TECHNOLOGIES Aleksandar Stanimirović 1 , Milica Ćirić 1 , Batica Džonić 1 , Leonid Stoimenov 1 , Nikola Petrović 2 1 Elektronski fakultet u Nišu – Laboratorija za računarsku grafiku i GIS 2 Morena inženjering d.o.o, Niš Sadržaj – U ovom radu su predstavljena naša istraživanja u oblasti sistema za davanje preporuka i tehnologija semantičkog Web-a. Kao rezultat ovih istraživanja predložili smo novi sistem za davanje preporuka zasnovan na ontologijama i zapažanjima korisnika. Predloženo rešenje se može iskoristiti za bilo koji e-commerce ili drugi sistem zasnovan na katalogu. Iskustva korisnika u korišćenju nekog proizvoda ili usluge mogu biti dobar izvor informacija o ponašanju korisnika i mogu se iskoristiti za davanje preporuka. Predloženo rešenje je provereno na primeru aplikacije koja korisnicima daje preporuke prilikom izbora restorana. Abstract – This paper presents our researches in the area of recommender systems and semantic web technologies. As a result of this research we have proposed a new recommended system based on ontologies and user reviews. Proposed solution can be used for any catalog based e-commerce or other system. User experiences in the use of a product are a powerful source of information about consumer preferences that can be used in recommender systems. The proposed approach is illustrated using the case study of a recommender system for restaurants. 1. UVOD Kao posledica brzog razvoja i napretka Interneta i Web tehnologija, korisnicima je postao dostupan veliki broj različitih izvora informacija. Usled eksponencijalnog rasta Web-a, porast raspoloživih izvora informacija se može tretirati kao "informaciona eksplozija". Osim dobrih strana, ova pojava ima i svoje negativne efekte. Sve češće korisnici Web aplikacija imaju problema da nađu odgovarajuću informaciju. Web pretraživači donekle olakšavaju pronalaženje željenog sadržaja. Korišćenje Web pretraživača zahteva od korisnika da na pravilan način formuliše upit za pretragu. Zadavanje uopštenih pretraga vraća preveliki broj rezultata, od kojih su samo neki relevantni, dok previše specijalizovane (specifične) pretrage dovode do premalog broja rezultata ili čak do toga da tražena informacija nije deo rezultata. Iz ovih razloga se javlja potreba za razvojem alata koji će korišćenjem tehnologija Semantičkog Web-a olakšati pronalaženje informacija. Kao posebna kategorija mogu se posmatrati e-commerce Web aplikacije i drugi tipovi Web aplikacija koje korisnicima nude proizvode i usluge u vidu kataloga. Kod ove kategorije aplikacija, postoje istraživanja koja su usmerena na mogućnost korišćenja ontologija za opisivanje korisnika sistema ili proizvoda i usluga koje sistem nudi [1]. Obično se koristi ontologija koja opisuje znanje o jednom domenu problema (digitalni aparati, restorani, rezervacija avionskih karata, ...). Ontologija se koristi u cilju razvoja alata koji asistiraju korisnicima prilikom pretrage kataloga proizvoda i servisa. Mogu da postoje različiti vidovi asistiranja korisniku: pomoć prilikom definisanja upita za pretragu, redefinisanje korisnikovog upita na osnovu znanja o domenu problema, personalizacija pretrage, poređenje različitih proizvoda ili servisa na bazi određenih kriterijuma (cena, pouzdanost, funkcionalnost, sigurnost, ...) i sl. Postoji i posebna klasa informacionih sistema čija je osnovna namena davanje preporuke o proizvodima ili servisima za koje korisnik može biti zainteresovan. Ovi informacioni sistemi su poznati pod nazivom Sistemi za davanje preporuka (recommender systems) [2]. Ovi sistemi se često baziraju na korišćenju povratne informacije od korisnika, odnosno ovi sistemi koriste ocene koje korisnici daju izabranom proizvodu ili servisu. Problem sa ovakvim pristupom je činjenica da korisnici često ne mogu da daju preciznu ocenu nekog proizvoda ili servisa (u numeričkom obliku) već preferiraju slobodnu formu za izražavanje svog mišljenja. Postoje brojna istraživanja čiji je cilj razvijanje mehanizma koji će omogućiti da se ove preporuke (ocene) koriste u cilju pomaganja korisnicima prilikom pretrage kataloga ili davanja preporuka i rangiranja ponuđenih proizvoda i servisa [2][3]. U ovom radu će biti prikazano jedno od mogućih rešenja za sistem koji omogućava davanje preporuka ili rangiranje proizvoda i servisa koji se nalaze u nekom katalogu. Osnovu sistema čini skladište u kome se nalaze ocene (kritike) svih proizvoda ili servisa jedne vrste (fotoaparati, restorani, avionske karte,...), kao i detaljne informacije o njima (koje su karakteristike foto aparata, koja jela služe u restoranu, karte za letove određenih prevoznika, ...). U pozadini sistema se nalazi ontologija koja obezbeđuje lako pretraživanje informacija na osnovu različitih kriterijuma, kao i donošenje zaključaka o 147