ÖNEMLİ BİR DOĞA ALANI: KIZILIRMAK DELTASI Kiraz ERCİYAS YAVUZ * Özet Kızılırŵak Deltası, Kızılırŵak NehriŶiŶ taşıdığı alüǀyoŶlarıŶ oluşturduğu ülkeŵizdeki eŶ ďüyük deltalardaŶ ďirisidir. Doğal özellikleri ďüyük ölçüde koruŶaďilŵiş, ülkeŵiziŶ KaradeŶiz kıyısıŶdaki tek sulak alaŶıdır. DeŶiz, ırŵak, göl, sazlık, ďataklık, çayır, ŵera, orŵaŶ, kuŵul ǀe tarıŵ alaŶları giďi farklı ekolojik karakterlerdeki haďitatlarıŶ ďir arada ďuluŶŵası, ďesiŶ ŵaddeleriŶĐe zeŶgiŶlik ǀe uyguŶ ikliŵ koşulları Delta'ŶıŶ eşiŶe az rastlaŶır öçlüde ďiyolojik çeşitliliğe sahip olŵasıŶı sağlaŵıştır. Deltada ďugüŶe kadar ϯϰϭ kuş türü saptaŶŵıştır. Kızılırŵak DeltasıŶda görüleŶ tür sayısı ülkeŵiz kuş türleriŶiŶ yaklaşık % ϳϱi olup ülkeŵizdeki eŶ çok kuş türü tespit edilŵiş alaŶıdır. Küresel ölçekte Ŷesli tehlike altıŶda olaŶ türlerdeŶ yaklaşık ϭϬu yiŶe deltada ďuluŶŵaktadır. Delta, üreyeŶ, kışlayaŶ, göç edeŶ kuş türleri içiŶ oldukça öŶeŵli ďarıŶŵa, koŶaklaŵa ǀe ďesleŶŵe alaŶı özelliği gösterŵektedir. Değişik ekolojik karakterdeki haďitatlarıŶ ǀarlığı deltayı ďitki çeşitliliği yöŶüŶdeŶ de zeŶgiŶ kılŵıştı r. Deltada yaklaşık ϰϬϬ ďitki türü tespit edilŵiştir. Delta çeǀresiŶde yaşayaŶ yöre iŶsaŶı da deltaŶıŶ zeŶgiŶliğiŶdeŶ faydalaŶŵaktadır. HayǀaŶĐılık, sazĐılık, tarıŵ, ďalıkçılık yöre ekoŶoŵisiŶe öŶeŵli katkılar sağlaŵaktadır. Doğal güzelliği, ďarıŶdırdığı yaďaŶ hayatı ǀe kuşları ile doğa turizŵi giďi faaliyetler içiŶ de ideal ďir alaŶdır. Anahtar “özĐükler: Kızılırŵak Deltası, Biyoçeşitlilik, “ulak alaŶ, YaďaŶ Hayatı Kızılırŵak Deltası TaŶıŵı “iǀas ili, İŵraŶlı ilçesiŶiŶ doğusuŶda yer alaŶ KızıldağdaŶ ;ϯ.ϬϮϱ ŵͿ doğaŶ Kızılırŵak Nehri, “iǀas, Kayseri, Neǀşehir, Kırşehir, Kırıkkale, ÇaŶkırı ǀe “aŵsuŶ il sıŶırları içiŶde yaklaşık ϭ.ϮϭϬ kŵ yol kat ederek Bafra BurŶuŶdaŶ KaradeŶize ulaşŵakta ǀe taşıdığı alüǀyoŶlarla Kızılırŵak DeltasıŶı oluşturŵaktadır. Kızılırŵak Deltası, ϱϲ.ϬϬϬ hektarlık ďir alaŶa sahip olup, ďu alaŶıŶ ϭϮ.ϬϬϬ hektarı sulakalaŶ rejiŵiŶdedir. DeŶiz, ırŵak, göl, sazlık, ďataklık, çayır, ŵera, orŵaŶ, kuŵul ǀe tarıŵ alaŶları giďi farklı yaşaŵ alaŶlarıŶı ďir arada ďuluŶdurŵası, deltaŶıŶ eşiŶe az rastlaŶır dereĐede öŶeŵli ďiyolojik çeşitliliğe sahip olŵasıŶı sağlaŵıştır ;YeŶiyurt ǀe ark., ϮϬϬϴͿ. Doğal özellikleri ďüyük ölçüde koruŶaďilŵiş, ülkeŵiziŶ KaradeŶiz kıyısıŶdaki tek sulak alaŶıdır. Deltadaki doğal yaşaŵ alaŶlarıŶı LiŵaŶ, Balık, UzuŶ, CerŶek, GıĐı ǀe Tatlı gölleriŶiŶ ďuluŶduğu doğu sulakalaŶları ile Karaďoğaz ǀe Mülk GölüŶüŶ ďuluŶduğu ďatı sulakalaŶları oluşturŵaktadır. Doğu yakasıŶda, açık su alaŶı ǀe ďataklık arazi yaklaşık ϭϬ.ϬϬϬ ha kadardır. Batı yakasıŶda ise göller ǀe çeǀresiŶdeki ďataklık–sazlık arazi yaklaşık ϭ.ϰϬϬ ha kadardır. KaradeŶiz kıyısıŶda doğal karakteriŶi kısŵeŶ koruyaďilŵiş sulak alaŶlardaŶ ďiri olŵası, deltaŶıŶ öŶeŵiŶi daha da arttırŵaktadır. EşiŶe az rastlaŶır yaďaŶ hayatıŶa sahip olaŶ deltaŶıŶ koruŶŵası ǀe geleĐek kuşaklara tüŵ doğal özelliği ile aktarılŵası içiŶ ‘aŵsar AlaŶı, Doğal “it AlaŶı ǀe YaďaŶ Hayatı Geliştirŵe “ahası koruŵa statüleri ile koruŶŵaktadır ;Yarar ǀe Magnin, 1997; Yeniyurt ve ark., 2008). * Uzm.Dr., OŶdokuz Mayıs ÜŶiǀersitesi, OrŶitoloji Araştırŵa Merkezi . kiraze@omu.edu.tr