Özbek, O., 2010 Trakya’da Neolitik dönemde farklı kayaçların kullanımı: öncül gözlemler. Exploitation of different rocks in the Neolithic Turkish Thrace: preliminary observations. International Symposium of Archaeometry-25th: 459-480. TRAKYA’DA NEOLTK DÖNEMDE FARKLI KAYAÇLARIN KULLANIMI: ÖNCÜL GÖZLEMLER Trakya’da Neolitik dönemde farklı kayaçların kullanımı: öncül gözlemler EXPLOITATION OF DIFFERENT ROCKS IN THE NEOLITHIC TURKISH THRACE: PRELIMINARY OBSERVATIONS Onur ÖZBEK 1 GR Neolitik Dönem, insanın kültürel geliiminde önemli bir aamadır. Bu dönemi açıklamaya çalıan ilk aratırmacılar, bir önceki dönemle arasındaki farklılıkları ortaya koymaya çalıırken deiik ham madde kaynaklarını elde edebilme istei, bunu uzak mesafelere karın iletme/taıma/dei-toku olayının da önemli olgu olduunu buldular. Prehistorik dönemde ürettikleri aletlerin ham maddelerinin en kaliteli (kullanılan ie göre) veya en göze çarpanını (prestij objeleri) bulabilmek için daha cesur atılımlar yapmaları, bu mesafeleri gittikçe arttırdı. Orta Paleolitik Dönemde çakmaktaları ve quartz, barınılan kaya sıınaklarına yada maaralara 100 km öteden getirilirken (Brantingham 2003, Féblot-Augustins 1993) 2 , Üst Paleolitik Dönemde bu mesafe obsidyen ile birlikte 150 km ye çıkmaya balamıtı 3 (Resim: 1). Neolitik döneme geldiimizde ise artık ham maddenin transferi aynı topluluklar tarafından yapılmasa da mesafe en az 6 kat daha artmı ve 1000 km ye ulamıtı. Yakın Dou’da ham madde transferinde rekor uzaklıklar obsidyen ve spondilus’ta iken, Batı Avrupa’da bu deerli maddelerin yerini baka maddeler almaktaydı 4 . Bu madde bu gün “parmak izi” karılatırmasındaki gibi yanılma payı çok düük Raman spektroskopisi analiz yöntemiyle saptanarak, 1000 km’ye yakın bir mesafeden elde edildikleri anlaılmaktadır (Cassen et al. 2008, Pétrequin et al. 2005). Bu madde Prof. Pierre Petrequin tarafından 2003 yılında Mont Viso’da Piedmont Dalarında (2200 metre yükseklikte) jeolojik olarak yüzeylendii kefedilen jadeit yada dier adıyla yeim taı idi (Resim: 2). u anki bilgilerimize göre bu kayaç Batı Avrupa Erken Neolitiinde, yaklaık olarak 1 Dr. Onur ÖZBEK, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen ve Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, Çanakkale (ozbekonur@yahoo.com) 2 Feblot-Augustin’e göre Orta Avrupa, Orta Paleolitiinde ham madde transferi 300 km ya kadar çıkabilmektedir. Ancak Fransa’da bu mesafe aynı dönemde yaklaık 100 km dir (Féblot- Augustins 1993). Paleolitik Dönemde ham madde kaynaklarının elde edinim çeitlilikleri ve uzaklıkları konusunda ayrıca Bkz. Féblot- Augustins 1997a, 1997b, Geneste 1988, 1989 ve Odell 2000. 3 Resim: 1’de verilen tablodaki mesafeler dünya kaynaklarına göre maksimumlar düünülerek deil ortalamalar düünülerek hazırlanmıtır. Günümüzde halen devam eden aratırmalarla bu mesafenin daha fazla olduu görülebilir. 4 Afrika Paleolitiinde ham madde transferi ve “yerel” (lokal) yada “yerel olmayan” (egzotik) ham maddeler konusunda Bkz. Minichillo 2006. Türkiye Trakyasında Neolitik dönemde ham maddenin birincil ve ikincil kaynaktan edinimi konusunda Bkz. Özbek yayında.