165 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKLODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 601 SECTIO D 2005 Katedra ywnoci Funkcjonalnej i Towaroznawstwa, Wydzial Nauk o ywieniu Czlowieka i Konsumpcji, Szkola Glówna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Department of Functional Foods and Commodity Science, Faculty of Human Nutrition and Consumer Sciences, Warsaw Agricultural University – SGGW BOENA WASZKIEWICZ-ROBAK, JOANNA RACHTAN Characteristics and possibilities of supplementing smokers’ diet with selected bioactive ingredients Charakterystyka i moliwoci suplementacji diety osób palcych tyto w wybrane skladniki bioaktywne Udowodniono, e palacze tytoniu znacznie czciej ni inne grupy ludnoci, spoywaj malo urozmaicon diet. Jest to najczciej dieta wysokotluszczowa z bardzo nisk zawartoci blonnika pokarmowego, o niskiej gstoci odywczej [6]. Palacze spoywaj w stosunku do osób niepalcych od 2 do 3 razy wicej alkoholu, prawie o polow mniej owoców cytrusowych, male iloci warzyw z rodziny krzyowych, warzyw bogatych w beta-karoten oraz owoców i soków owocowych i warzyw- nych [13]. Palenie tytoniu przez okolo 4 tygodni moe wywola gwaltowny spadek zawartoci askor- binianu, moczanu i cysteiny w organizmie [5]. Godzinna ekspozycja na dym tytoniowy powoduje utrat ok. 80% zawartoci likopenu we krwi [10], znaczne obnienie si poziomu cynku [1] oraz wi- taminy C [3]. Wypalenie jednego papierosa powoduje zmniejszenie zawartoci witaminy C w osoczu krwi o ok. 70-80 mg, co odpowiada jej dziennemu zalecanemu spoyciu przez zdrow, dorosl osob [2]. Palenie tytoniu zwiksza ryzyko powstawania chorób ukladu krenia. Znajdujca si w dymie tytoniowym nikotyna zwiksza wydzielanie i stenie adrenaliny oraz noradrenaliny we krwi. W ten sposób przyczynia si do powstawania zaburze rytmu serca, znacznie zmniejsza poziom pobudliwo- ci komór serca wywolujc migotanie i nagle zgony sercowe. Palenie tytoniu powoduje take spadek przeplywu krwi przez naczynia krwionone palców i obnienie temperatury palców rk i stóp (efekt dzialania nikotyny na uklad wspólczulny). Reaktywne formy azotu i tlen zawarte w dymie papieroso- wym maja bezporedni zwizek ze wzrostem zachorowania na raka, przewlekl obstrukcyjn chorob pluc (POChP) oraz arterioskleroz [11]. W badaniach nad potrzeb suplementacji diety osób palcych tyto wykazano, e witamina E chroni lipidy przed oksydacj w dawce 280 mg/dzie [4]. Podobny efekt ochronny uzyskiwano przy suplementacji diety witamin E w dawce 200 IU lcznie z beta- karotenem w iloci 9 mg/dzie, witamin C w iloci 500 mg/dzie oraz ekstraktem z czerwonego e- szenia w iloci 1,8 g/dzie. Stosowanie witamin antyoksydacyjnych w wyej wymienionych dawkach moe powodowa czciowe cofanie si zmian oksydacyjnych w zmienionych lipidach [14]. Take betaina, wykazujca silne wlaciwoci przeciwutleniajce pozwala zahamowa proces peroksydacji lipidów blon komórkowych, co wykazano przy jej suplentacji w dawce 6 g dziennie przez okres co najmniej 2 tygodni [12, 17]. Kontrowersj budzi suplementacja diety osób palcych beta-karotenem jako skladnika antyoksydacyjnego, gdy w wielu przypadkach due iloci tego skladnika prowadzilo do wzrostu zachorowa na nowotwory pluc. Badania naukowe wskazuj równie na due znaczenie suplementacji diety osób palcych L-arginin, która zwiksza przeplyw krwi przez naczynia krwiono- ne [9]. Jako najkorzystniejsz ilo wplywajc korzystnie na zdrowie palaczy podaje si najczciej przecitn dawk 2,5 mg dziennie [8]. Korhonen [15] analizujc zaleno pomidzy bioaktywnoci, rodzajem ywnoci a wartoci handlow produktu, stwierdzil, e najwikszy jest koszt leczenia chorób tzw. cywilizacyjnych, przy