Pomorania Antiqua, tom XX PL ISSN 0556-0691 ANTON ENGLERT, WALDEMAR OSSOWSKI PODRÓ¯ MORSKA WULFSTANA W IX WIEKU. WYNIKI EKSPERYMENTALNEGO REJSU Z HEDEBY DO GDAÑSKA WSTÊP Oko³o 870-90 roku anglosaski ¿eglarz Wulfstan odby³ podró¿ morsk¹ miêdzy duñ- skim Hedeby a Truso, po³o¿onym na pruskim brzegu delty Wis³y. Tekst jego relacji zamieci³ król Wessexu Alfred Wielki (872-899) w swoim przek³adzie chorografii Paulusa Orozjusza. Pochodz¹cy z Hiszpanii Orozjusz (zmar³y oko³o 423 roku), pisz¹c swoje najwiêksze dzie³o (oko³o 417 r.) Historiarum adversus paganos libri VII (Sie- dem ksi¹g historii przeciw poganom), którego wstêp stanowi³ krótki opis geograficzny ówczenie znanego wiata (tzw. chorografia), nie uwzglêdni³ w nim terenów po³o¿o- nych na pó³noc od Dunaju i na wschód od Renu. Król Alfred Wielki przet³umaczy³ tekst Orozjusza na jêzyk staroangielski, uaktualniaj¹c jednoczenie wiele fragmentów. By uzupe³niæ brakuj¹ce informacje, zamieci³ relacje dwóch podró¿ników: norweskiego wielmo¿y Ohtherea, który op³yn¹³ wybrze¿a Skandynawii docieraj¹c a¿ nad Morze Bia³e, oraz Wulfstana, którego podró¿ rozpoczê³a siê w Haede (Hedeby) w Danii (obecnie Haithabu na terenie Niemiec), a zakoñczy³a w Truso po³o¿onym u ujcia Wis³y. Wyj¹tkowa wartoæ przekazu Wulfstana dostrzegana by³a dotychczas w licznych opracowaniach historyków, geografów i archeologów w jego czêci geograficznej, zawieraj¹cej m.in. precyzyjny opis ówczesnej topografii ujcia Wis³y, lokalizacji osady handlowej Truso, czy te¿ fragmentów dotycz¹cych zwyczajów Prusów. Mniej miejsca powiêcono natomiast analizie samej podró¿y morskiej Wulfstana, próbie okrelenia trasy jego rejsu, metod ¿aglowania i warunków, w jakich siê mog³a odbyæ. Pocz¹tek relacji w t³umaczeniu na jêzyk polski brzmi nastêpuj¹co: Wulfstan opo- wiada³, ¿e jecha³ z Haede, ¿e przyby³ do Truso w siedem dni i nocy, ¿e statek szed³ przez ca³¹ drogê pod ¿aglami. S³owiañszczyznê mia³ po prawej rêce, po lewej za Lan- gland, Laeland, Falster i Skoniê. Ca³a ta ziemia nale¿a³a do Danii. Nastêpnie mielimy po lewej stronie ziemiê Burgundów; a ta posiada w³asnego króla. Dalej za ziemi¹ Burgundów takie ziemie, jak siê one id¹c z lewej kolejno nazywaj¹: Blekinge, Meore,