1 Lystra’da Đlk Hıristiyanlar ve Lystra’nın Hıristiyanlıktaki Yeri* Yrd. Doç. Dr. Muammer ULUTÜRK** Özet Türkiye, Hıristiyanlığın en önemli ve kutsal sayılan yerleimlerinden, birçoğuna ev sahipliği yaptığı gibi, Hıristiyanlık tarihi açısından önemli olaylara sahne olmutur. Bunlardan biri de hiç kukusuz Pavlus’un yaptığı misyon yolculuklardır. On iki Havariden biri olmayan ancak “Yabancıların Havarisi” olarak kabul edilen Pavlus’un hepsi de doğudan balayıp batıya doğru giden üç misyon seyahati görülmektedir. Onun en önemli yolculuklarından biri birinci yolculuğudur (M.S. 45-49). Bu yolculukta Pavlus, Antakya cemaati tarafından Kıbrıs ve Anadolu’ya misyon faaliyetlerinde bulunmak için görevlendirilmitir (Galatyalılara Mektup 1:21). Pavlus, Barnabas ile beraber Selefkiye yoluyla Kıbrıs, Pisidya Antakya’sı, Konya, Lystra ve Derbe’de faaliyetlerine devam etmitir. Konya’da Pavlus ve Barnabas, Yahudilerin kıkırtmaları sonucu tuzağa düürülmek istenmi ancak onlar bunu erkenden öğrenip oradan Listra ve Derbe kentlerine kaçarak misyon yolculuklarına devam etmilerdir (Elçilerin Đleri 14:5-7). Bu yolculuklarda Pavlus, kendisine sürekli hizmet edecek olan Lystralı Timoteos ve Hıristiyanlığın ilk kadın ehidi sayılan Thecla ile tanımıtır. Timoteos, Konya ilinin sınırları içinde kalan bugünkü Hatunsaray’a yakın Lystra kentindendir. Yahudi olan annesi Evniki ve büyükannesi Lois imanlı kiilerdir. Timoteos, çocukluğundan beri Kutsal Yazıları bilen biridir ve onun Pavlus’la ilk karılaması, Pavlus’un Đncil’i yaymak için çıktığı ve büyük zorluklarla karılatığı bu ilk yolculuğu sırasında olmutur. Pavlus, ikinci yolculuğu sırasında Timoteos’u ekibine katmı ve bundan sonra birlikte çalımılardır. Yeni Ahit’te bulunan iki mektup Timoteos’un adını taımaktadır. Bu bildiride Pavlus’un Konya ve Lystra’ya gelii, buradaki çalımaları, Azize Thecla ve hakkında söylenen Aya Thecla efsanesi, Pavlus’un Lystralı müridi Timoteos ile Lystra’da görülen dini yapılar hakkında bilgi verilmeye çalıılacaktır. Anahtar Kelimeler: Konya, Lystra, Gökyurt, Pavlus, Timoteos, Hıristiyanlık Abstract Turkey witnessed major events in the history of Christianity as well as it host most of the important and sacred settlements of Christianity. It is no doupt that one of them is the mission journeys of Saint Paul. Saint Paul, not one of the twelve apostles but considered as “Apostle of Foreigners”, made three missionary journeys, all of them are from east to west. Saint Paul was appointed to engage missionary activities in Cyprus and Anatolia by Antakya (Antioch) community (Galatians). According to 13 and 14 numbered sections of Acts of Apostles, Saint Paul continued his activities with Barnabass through the Seleucid in Cyprus, Pisidia Antiochia, Konya, Lystra and Derbe. Saint Paul and Barnabass were tried to be trapped in Konya as a result of provocation of the Jews but they learned that in advance. They fled to Lystra and Derbe and continued their activities there. (Acts of Apostles 14:5-7). Saint Paul met Timothy (Timoteos) from Lystra, who would serve him constantly and Tecla, the first female martyr of Christianity. Timothy is from Lystra near Hatunsaray which is within the boundaries of the province of Konya. His Jewish mother Evniki and his grandmother Lois were believers. Timothy knew the Scriptures from childhood and He met with Saint Paul at the first trip Saint Paul made to preach the Gospel and encountered great difficulties. Saint Paul included Timothy in his team during the second voyage and then they worked together. Two letters in New Testament have the name of Timothy. There are very few monuments, except a mound survived until today in Lystra, that can help to imagine the status of Lystra during the years Saint Paul visit it. Gökyurt Village (Kilistra) ancient city, 12 km west of Lystra, hosts the most important monuments of Christianity. Apocryphal writings called as Acts of Saint Paul and Thecla tell the adventures of Saint Paul and Thecla. The great popularity in the first church shows that it was not written only in the language of the Greeks. They were translated to Latin, Syrian, Armenian, Slavic, and Arabic languages. They tell how Saint Paul arrived Konya from Pisidia Antiochea, Saint Paul’s stay at Onesifor’s home, the Saint Paul’s miraculous save Thecla who was condemned to be burned to death and etc. This work does not seem impossible to contain historical realities. Key Words: Konya, Lystra, Gökyurt, Saint Paul, Timoty, Christianity Giri Klasik çağlarda Konya, Roma Đmparatorluğu’nun sömürgesi olarak, Romalı valiler tarafından yönetilmi, yerli halk Roma egemenliği altında yüzyıllar boyunca kalmı, Roma Đmparatorluğu’nun parçalanması ve Doğu Roma’nın Bizans ismiyle siyasal alanda boy göstermesiyle Konya bir garnizon aracılığı ile yüzyıllar boyunca idare edilmitir. Pavlus’un Konya’yı iki defa ziyaret etmesiyle kutsallık kazanan ehir, Hıristiyanlarca da ayrı bir önem kazanmıtır. Antalya yoluyla Anadolu’ya çıkan Pavlus, önce Pisidya Antakyası’na (Yalvaç) sonra Ikonium’a (Konya) gelmitir. Bu devirde Hatunsaray, Lystra, Derbe, Laodika ve Sille de önemli Bizans yerleim yerleridir. Roma Đmparatorluğu’nun hüküm sürdüğü dönemlerde Anadolu’da çok tanrılı bir dini anlayı hüküm sürmekteydi. Öyle ki yalnızca Roma’da görülen yirmi sekiz bin tanrı vardı. 1 Bu çok * Bu metin, 02-04 Ekim 2011 tarihleri arasında Konya’da gerçekletirilen “Uluslararası Hatunsaray (Lystra) ve Çevresi, Tarih, Kültür ve Turizm Sempozyumu”nda bildiri olarak sunulmutur. **Batman Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi