Jarosław M. Gruzla (Elbląg) UDZIAŁ KSIĄĩĄT ĝLĄSKICH W REJZACH KRZYĩACKICH NA LITWĉ W XIV WIEKU Nie słabnące zainteresowanie historyków problematyką wypraw krzyĪowych jest Ĩródłem pokaĨnej iloĞci studiów i publikacji, szczególnie jeĞli chodzi o krucjaty do Ziemi ĝwiętej. W tej szerokiej tematyce misja pruska i wyprawy nadbałtyckie stanowią osobny rozdział i ich trzynastowieczny etap został dogłębnie opracowany zwłaszcza przez historiografię polską 1 . RównieĪ rejzy krzyĪackie na Litwę w XIV wieku znalazły się w obrębie intensywnych badań 2 , ze szczególnym uwzględnieniem dokonań historyków niemieckich 3 , co ostatnio zaowocowało wnikliwym studium, którego autorem jest Werner Paravicini 4 . Rodzima historiografia tematyce tej poĞwięcała takĪe sporo uwagi 5 , a ostatnio zainteresowanie przede wszystkim udziałem Polaków w krzyĪackich wyprawach na Litwę przyniosło kilka zasługujących na wspomnienie publikacji 6 . 1 Przegląd starszej literatury zobacz w G. L a b u d a, Polska i krzyĪacka misja w Prusach do połowy XIII wieku, Annales Missiologicae, 9, 1937, s. 201-435. Z prac powojennych zobacz m.in. B. W ł o d a r s k i, Rywalizacja o ziemie pruskie w poł. XIII wieku, Roczniki Tow. Nauk. w Toruniu (cyt. RTNwT), 61, 1958, z. 1; J. P o w i e r s k i, Stosunki polsko-pruskie do 1230 roku ze szczególnym uwzględnieniem roli Pomorza Gdańskiego, RTNwT, 74, 1968, z. 1, s. 106-112; B. Z i e n t a r a, Sprawy pruskie w polityce Henryka Brodatego, Zapiski Historyczne (cyt. ZH), 41, 1976, z. 4, s. 27-42; T. J a s i ń s k i, Stosunki Ğląsko-pruskie i Ğląsko-krzyĪackie w pierwszej połowie XIII wieku, w: Ars Historica, pr. zbior., Poznań 1976, s. 393-403. Z dokonań historiografii niemieckiej zob. m.in. H. D o b b e r t i n, Livland-und Preussenlandfahrten westdeutscher Fürsten, Grafen und Edelherren im 13. Jahrhundert, Nordheim- Westfalen und der Deutsche Osten 5, Dortmund 1962; D. W o j t e c k i, Studien zur Personengeschichte des Deutschen Ordens im 13. Jahrhundert, Wiesbaden 1971. 2 Zob. m.in. Ch. H i g o u n e t, Z La Rochelle do Torunia. Wyprawa baronów do Prus i związki gospodarcze (1363-1364), ZH, 30, 1965, z. 3, s. 29-35; W. V o i s e, Guillaume de Machaut w Polsce i o Polsce, Muzyka, 10, 1965, z. 3, s. 52-62; W. U r b a n, The Samogitian Crusade, Lithuanian Research and Studies Center, Chicago 1989: zob. G. L a b u d a, Czternastowieczne stosunki krzyĪacko-litewskie w opinii historyka amerykańskiego, ZH, 61, 1991, z. 2-3, s. 88-97; 3 Zob. m.in. C. G r ü n h a g e n, Über die Chronologie des letzten Kreuzzuges König Johanns gegen die Lithauer 1345, Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens (cyt. ZVfGAS), 16, Breslau 1882, s. 266-272; E. M a s c h k e, Burgund und der Preussische Ordenstaat. Ein Beitrag zur Einheit der ritterlichen Kultur Europas im Spätmittelalter, w: Syntagma Friburgense. Historische Studien, Herman Aubin zum 70. Geburtstag dargebracht, Lindau 1956, s. 147-172; K. C o n r a d, Der dritte Litaurerzug Johanns von Böhmen und des Hochmeisters Ludolf König, w: Festschrift für Hermann Heimpel, Bd. II, Göttingen 1972, s. 382-401; W. P a r a v i c i n i, Heraldische Quellen zur Geschichte der Preussenreisen im 14. Jahrhundert, w: Ordines Militares, 4, hrsg. Z.H. N o w a k, Toruń 1987, s.111-134; U. A r n o l d, Engelbert III hrabia Marki i jego wyprawy krzyĪowe do Ziemi ĝwiętej, Inflant i Prus, w: T e g o Ī, Zakon krzyĪacki: z Ziemi ĝwiętej nad Bałtyk, Toruń 1996, s. 160-180; H. B o o c k m a n n, Zakon KrzyĪacki. DwanaĞcie rozdziałów z jego historii, Warszawa 1998, s. 179-199. 4 W. P a r a v i c i n i, Die Preussenreisen des europäischen Adels, „Beihefte der Francia“, Bd. 17, T. I-II, Sigmaringen 1989-1995. 5 F. K o n e c z n y, Sprawa księcia Geldrii 1389 r., Ateneum Wileńskie, 7, 1930, s. 21-58; H. Ł o w m i a ń s k i, Agresja Zakonu na Litwę w wiekach XII-XV, Przegląd Historyczny (cyt. PH), 45, 1954, z.2/3, s. 338-371; H. ĝ w i d e r s k a, Kilka epizodów ze stosunków polsko-angielskich za panowania Władysława Jagiełły, Teki Historyczne (cyt.TH), 8, 1956-1957, s. 75-80; S. M i k u c k i, Rycerstwo słowiańskie w Wapenboek Gelrego, cz. I, Studia ħródłoznawcze (cyt. Sħ), 3, 1958, s. 106-123; cz. 2 w: Studia z dziejów Polski feudalne, ofiarowane Romanowi Grodeckiemu w 70 rocznicę urodzin, Warszawa 1960, s. 189-203; H. ĝ w i d e r s k a, Z dziejów stosunków angielsko- krzyĪackich XIII-XV w., TH, 10, 1959, s. 103-118; K. C i e s i e l s k a, Wykaz mieszczan toruńskich zobowiązanych do udziału w wyprawach krzyĪackich na Gotlandię w latach 1398-1408, ZH, 32, 1967, s. 485-504; A. F. G r a b s k i, Polska w opiniach Europy Zachodniej XIV-XV w., Warszawa 1968, s. 179-195. 6 A. H e y m o w s k y, Herby polskie w brukselskim Armorial Gymnich, recte Lyncenich, Sħ, 29, 1985, s. 95-128; L. P u d ł o w s k i, Czternastowieczne malowidło Ğcienne z katedry królewieckiej. Z idei póĨnoĞredniowiecznych wypraw krzyĪowych, w: VI Sympozjum Mediewistyczne: Idee polityczne w Ğredniowiecznej Polsce, Sprawozdanie Poznańskiego Tow. Przyj. Nauk (cyt. PTPN),Wydział Nauk o Sztuce Nr 103 /za 1985 r./, 1986, s. 47-51; A. H e y m o w s k i, Herby polskie w paryskim Armorial Belleneville, Sħ, 32-33, 1990, s. 113-127; K. G ó r s k i, J. P a k u l s k i, Udział Polaków w krzyĪackich rejzach na Litwę w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIV stulecia, ZH, 52, 1987, z.3, s. 39-57; T. J u r k o w l a n i e c, Europejskie znacznie wypraw do Prus, Komunikaty Warmińsko-Mazurskie, 1, 1992, s. 67-69; A. S u p r u n i u k, U kresu wypraw krzyĪowych. Udział rycerzy i stronników