Archeologia Środkowego Nadodrza tom VII Zielona Góra 2010 s. 289-298 ArkAdIusz MIchAlAk KaflarsKie źródło do dziejów nowożytnej broni białej abstraKt W trakcie badań w Żaganiu znaleziono fragment kafla powstały na podstawie serii grafik Hendrika Goltziusa. Przedstawia on męską postać noszącą pludry do kolan i mającą przymocowany do pasa za pomocą pen- dentu miecz. Oprawa rękojeści miecza, jak i obecność i forma pendentu, wskazują, że przedstawioną broń datować można na koniec XVI-początek XVII wieku. Samo przedstawienie pochodzi jednak najwcześniej z pierwszej połowy XVII wieku. słowa kluczowe: kafle piecowe, Hendrik Goltzius, rapier, pendent, okres nowożytny. Kurzbesprechung Bei den Forschungen in Żagań wurde das Fragment einer Kachel gefunden, entstanden aufgrund einer Reihe von Grafiken von Hendrik Goltzius. Darauf ist eine männliche Gestalt zu sehen, mit bis ans Knie reichender Pluderhose und einem Schwert, mit einem Gehenk an den Gürtel befestigt. Das Schwertgefäß sowie das Vorhandensein und die Form des Gehenks lassen die Waffe auf das Ende des 16., Anfang des 17. Jahrhunderts datieren. Die Darstellung selbst stammt aber frühestens aus der ersten Hälfte des 17. Jahrhunderts. schlüsselworte: Ofenkacheln, Hendrik Goltzius, Rapier, Gehenk, Neuzeit. W badaniach nad kulturą materialną kafle stanowią interesujące, ale nie w pełni wykorzystane źródło. Widocz- ne jest to również w studiach bronioznawczych. W rozmaitych opracowaniach kaflarskich podejmowane są, czasem niewolne od błędów, próby opisu uzbrojenia na nich wyobrażonych (por. Cejnková, Loskotová 1994; Hozlbauer 1995; Rădulescu 2000; Pavlík, Vitanovský 2004). Coraz częściej jednak również bronioznawcy sięgają po kaflarską ikonografię (Loskotova, Žakovsky 2008; Marek 2008, s. 71; Michalak, Kwaśniewicz, Wawrzyniak 2008, ryc. 14; Nowakowski 2008, ryc. 7; Ławrynowicz, Nowakowski 2009; 2009a). Pomimo częstego schematyzmu przedstawień, charakterystycznego przede wszystkim dla kafli gotyckich, egzemplarze renesansowe i barokowe cechuje już duża dbałość w odwzorowywaniu szczegółów poszczególnych okazów broni i to zgodnie z duchem epoki i mody. Stwarza to okazję do wzbogacenia naszej wiedzy dotyczącej budowy broni, sposobów jej noszenia i troczenia do pasa. *** Wyprzedzające badania ratownicze przy ul. Szprotawskiej 1 w Żaganiu doprowadziły do odkrycia bardzo inte- resującego zbioru zabytków ceramicznych 1 . Zespół zalegał w śmietnisku odkrytym w centralnej partii, części 1 Trwające od 17 czerwca do 30 lipca 2009 r. prace prowadziła Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska mgr Alina Ja- szewska. Za udostępnienie zabytku do badań dziękuję bardzo kierowniczce badań Pani mgr Annie Leciejewskiej z tejże pracowni.