Paul Rutten De toekomst van de verbeeldingsmachine De culturele industrie in de eenentwintigste eeuw De culturele industrie is in een stroomversnelling geraakt. De vorming van megaconcerns op wereldschaal, de opkomst van internet en de strijd om de aandacht van de consument hebben ook voor Nederland verstrekkende gevolgen. Concrete voorbeelden verhelderen de turbulente ontwikkelingen. De culturele industrie speelt al decennialang een belangrijke rol in de hedendaagse samenleving. Muziekindustrie, televisie en radio, filmindustrie en uitgeverij zijn vorm- gevers van de cultuur en een economische factor van betekenis. Het produceren en dis- tribueren van cultuuruitingen is een activiteit die tegenwoordig voor een belangrijk deel toevalt aan bedrijven die opereren op een markt van vraag en aanbod: de culturele industrie. Creativiteit is niet langer voorbehouden aan ambachtslieden en kunstenaars. De producten van de culturele industrie, variërend van muziek op cd tot televisie- programma’s, worden door mensen verworven en geconsumeerd vanwege de beteke- nissen die ze bij hen oproepen. Dat onderscheidt de culturele industrie van andere sec- toren van economische bedrijvigheid. De culturele industrie verschilt ook, in meerdere opzichten, van de traditionele kunstensector. In de culturele industrie wordt in de meeste gevallen primair voor de markt geproduceerd. Daarnaast kenmerkt de sector zich door zijn ver doorgevoerde rationalisering van productie, distributie en marketing, uitmondend in arbeidsdeling. Bepaalde rollen val- len echter toe aan specifiek geschoolde professionals, zoals regisseur of scriptwriter in de filmindustrie, muziekproducer in de muziekindustrie of fondsbeheerder bij een uit- geverij. De arbeidsdeling is het verst doorgevoerd in de sectoren waarin sprake is van relatief complexe productieprocessen, bijvoorbeeld in de televisie- en filmindustrie. In weerwil van de neiging om in de culturele industrie, net als in de kunsten, creatieve pro- ducten aan één maker toe te schrijven, is het kenmerkend voor deze tak van cultuurpro- ductie dat er sprake is van een collectieve prestatie. Voorts speelt technologie in de meeste takken van culturele industrie een centrale rol in productie en distributie. Productieprocessen in de audiovisuele en de muziekin- dustrie zijn zonder technologie ondenkbaar. Verschillende reproductie- en distributie- technologieën zorgen voor een in principe ongelimiteerd bereik van de producten van uitgeverijen, muziekindustrie, video- en filmindustrie en omroepen. 1 Culturele industrie