Andrzej W. Nowak Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Europejska nowoczesność i jej wyparte konstytuujące „zewnętrze” Wstęp Tezą poniĪszego tekstu jest stwierdzenie, iĪ europejska nowoczesnoĞć ufundo- wała się w duĪej mierze na symbiotycznym związku ze swym wypartym a kon- stytuującym ją zewnętrzem. Wyparte zewnętrze to zarówno gospodarcze, poli- tyczne jak i kulturowe uwarunkowania rozwoju nowoczesnoĞci, które zostały wymazane, zapomniane, wyparte w toku rozwoju autodefiniowania się Europy. ModerniĞci, jak mówi Bruno Latour, mają rozdwojone języki 1 , stwierdzenie to słuĪy zaznaczeniu, Īe najbardziej charakterystyczną cechą nowoczesnoĞci jest rozdział pomiędzy praktykami fundującymi nowoczesnoĞć a poziomem narra- cji, uzasadniania tych praktyk. Bruno Latour, aby zilustrować tę tezę, stwierdził tyleĪ atrakcyjnie, co wieloznacznie, iĪ nigdy nie byliśmy nowocześni 2 . Oznacza to tyle, iĪ nowoczesnoĞć europejska nigdy nie zbliĪyła się nawet do tego stanu, 1 W wersji angielskiej, która brzmi to speak with a forked tongue, co moĪna przetłuma- czyć jako „co innego mówić, co innego myĞleć”, w większym stopniu widoczne jest kluczowe dla Latoura rozdzielenie procesów reprezentowania od procesów wytwarzania. Por. przypis 29 w tekĞ- cie Bruno Latoura, Czy nie-ludzie zostaną zbawieni? Argument ekoteologiczny, [w:] Ekologia. Przewodnik Krytyki Politycznej, Seria: Przewodniki Krytyki Politycznej, t. 16, Warszawa 2009, s. 47. 2 B. Latour, We have never been Modern, trans. C. Porter, Harvard University Press 1993. NOWA KRYTYKA 26-27 Rok 2011 ISSN 0867-647X