ORGANIZACJA I KIEROWANIE NR 2 (132). ROK 2008 Małgorzata ROZKWITALSKA ZARZĄDZANIE MIĉDZYNARODOWE A MODELE ZARZĄ- DZANIA: AMERYKAēSKI, AZJATYCKI, EUROPEJSKI, GLOBALNY Internacjonalizacja działalnoĞci gospodarczej wymusza na przedsiębiorstwach koniecznoĞć zarzą- dzania międzynarodowego. Zarządzanie międzynarodowe oznacza podejmowanie decyzji w zakresie planowania, organizowania, motywowania i kontroli w obszarze wielokulturowym 1 . W biznesie mię- dzynarodowym stykają się ze sobą przedsiębiorstwa wywodzące się z różnych krajów i kultur, stosu- jące odrębne modele zarządzania. Różnice te stają się często przyczyną nieporozumień i konfliktów, ale mogą być także cennym Ĩródłem przewagi konkurencyjnej firmy na arenie międzynarodowej. Mimo globalizacji przedsiębiorstwa nadal są bardziej amerykańskie, azjatyckie, lub europejskie niż globalne. Metody zarządzania, takie jakŚ dostawy na czas, płaca za wyniki, zespoły zadaniowe itp., upowszechniają się w skali Ğwiata, jednak nie wszędzie przynoszą zakładane efekty. Kultura głęboko zakorzeniona w umysłach ludzi wpływa na ich zachowania także w relacjach biznesowych. G. Hofstede posługuje się sformułowaniem „zaprogramowanie umysłu”, aby podkreĞlić wpływ wzorców kulturowych na sposób myĞlenia, odczuwania i działania ludzi 2 . Od lat 70. XX wieku w procesie rozwoju korporacji transnarodowych (KTN), głównych podmio- tów biznesu międzynarodowego, trwa faza triady ekonomicznej 3 . Po okresie dominacji firm europej- skich od połowy XIX wieku do II wojny Ğwiatowej, amerykańskich w latach 1945-1970, w latach 70. do walki konkurencyjnej w skali Ğwiatowej przyłączył się trzeci gracz – Japonia. W latach 80. inwe- stycje krzyżujące się (między państwami triady) zdominowały działalnoĞć międzynarodową 4 . U progu nowego tysiąclecia także inne firmy z regionu Azji, chińskie, koreańskie i indyjskie rozpoczęły podbój gospodarki Ğwiatowej. 1 M. K. Nowakowski, red., Biznes międzynarodowy – obszary decyzji strategicznych, Key Text, Warszawa 2000, s. 136. 2 G. Hofstede, Cultural Constrains in Management Theories, „Academy of Management źxecutive”, No. 7/1993. 3 A. Jarczewska-Romaniuk, Przedsiębiorstwa międzynarodowe, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz- Warszawa 2004, s. 37. 4 Tamże, s. 37-41.