I.BURDUR SEMPOZYUMU 990 SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ BURDUR EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN SERBEST ZAMAN ETKİNLİKLERİ Hülya ŞAHİN * Son yıllarda pek çok alanda düzeltici, iyileştirici çalışmalar yerine önleyici anlayışın hakim olduğu izlenmektedir. Örnek vermek gerekirse, sigarayı bıraktırma çalışmaları yerine, sigaraya başlamayı önleme, kanserle mücadele etmede kanseri önleyici yaşam biçimini benimseme vb. Psikoloji alanında da ruh sağlığına yönelik olarak önleyici yaklaşımların benimsendiği görmekteyiz. Yörükoğlu (2000)’na göre ruh sağlığı, kişinin kendi kendisiyle ve çevresiyle sürekli bir denge ve uyum içinde olmasıdır. Bu tanıma göre ruh sağlığı yerinde olan bireylerde aranacak bir takım özellikler bulunmaktadır. Bu özelliklerden biri de, ruh sağlığı yerinde olan bireyin, mesleği dışında, eğlendirici, dinlendirici ve kişiyi geliştirici uğraşları olmasıdır. Bu tür uğraşlar, serbest zaman ve serbest zaman etkinliği kavramlarını akla getirmektedir. Psikolojide son zamanlarda pozitif psikoloji akımlarından sıklıkla söz edilmektedir. Bu yaklaşımlar temelde bireylerin olumlu özelliklerine odaklanmaktadır. Sosyal, kişisel, çevresel olarak tüm alanlarda işlevsel olan bir yaşam olarak tanımlanan iyilik hali (Wellness) pozitif psikoloji kavramlarındandır (Korkut, 2004). Witner ve Sweeney (1991,92) (akt. Korkut, 2004) tarafından geliştirilen iyilik haline ve önlemeye ilişkin bütüncül modelde beş ana yaşam görevinden biri de “iş ve serbest zamandır” Diğer yaşam alanlarıyla birlikte (spritüel yaşam, kendini düzenleme, sevgi ve arkadaşlık) iş ve serbest zaman yaşam görevleri sağlıklı bir insanın özelliklerini anlatır (Korkut, 2004). Serbest zaman, kişinin kendisi ve başkaları için zorunluluk ve bağlantılardan kurtulduğu kendi seçtiği etkinlikle uğraştığı, bağımsız ve özgür olarak davrandığı zaman olarak tanımlanmaktadır (Tezcan, 1993). Bir başka deyişle, kişinin mesleksel, ailesel ve toplumsal ödevlerini yerine getirdikten sonra özgür iradesiyle yapabileceği dinlenme, eğlenme, bilgi ve becerilerini geliştirme, toplumsal yaşama gönüllü olarak katılma gibi uğraşları yerine getirdiği zamandır. Bu nedenle serbest zaman aslında bireylerin yaşamlarının çok önemli bir bölümünü kapsamaktadır. Karaküçük (1999) ’e göre serbest zaman, kişinin çalışmadığı, yaşam zorunluluklarının ve biçimsel görevlerinin dışında kalan ve kişinin kendi isteği yönünde harcayabileceği zamandır. Serbest zamanı değerlendirme denildiğinde ise akla serbest zamanlarda yapılan etkinlikler gelmektedir. Aristo, “serbest zaman etkinliklerini (rekreasyon) başka bir amaç olmadan sadece yapmak için yapılan bir etkinliğin içinde bulunma durumu” olarak tanımlamıştır. İnsanın özbenliğine uygun ve yapmaktan zevk aldığı toplumsal, kültürel ve sportif etkinliklere katılacak, günlük yaşamın sıkıcılığından kurtulması ve başka insanlarla etkileşecek toplumsal bir kişilik kazanması olarak açıklanan serbest zamanı değerlendirme, ayrıca özünde ödül niteliği taşıyan ancak kazanç amacı gütmeyen, doğası gereği anti sosyal de olmayacak etkinlikler olarak da tanımlanmaktadır (Karaküçük, 1999). Serbest zamanın etkili bir şekilde kullanılması ruh sağlığının bir göstergesi olmakla birlikte, bu anların akıllıca kullanılması eğitim ve uygarlığın bir sonucu olarak görülmektedir. Kent yaşamı, insanların enerjilerinin büyük bir kısmını iş yaşamlarında kullanmalarına neden olmaktadır Russell, 1992). Bununla birlikte kent yaşamı ve teknolojik gelişmeler insanların ruh sağlığını tehdit etmekte, bu durum serbest zamanı yaratma ve etkili kullanma açısından bir kısır döngü oluşturmaktadır. Tezcan (1993) modern toplumlarda serbest zamanların değerlendirilmesini etkileyen toplumsal etmenleri şu şekilde sıralamıştır: 1. Nüfus artışı 2. Kentleşme 3. Çalışma saatlerinin azalması * Yrd.Doç.Dr., Süleyman Demirel Üniversitesi, Burdur Eğitim Fakültesi.